ब्रह्मीघृतम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ब्रह्मीघृतम्, क्ली, (ब्रह्मीजातं घृतम् ।) औषध- विशेषः । सारस्वतघृतमिति ख्यातम् । यथा, -- “समूलपत्रामुत्पाट्य ब्रह्मीं प्रक्षाल्य वारिणा । उदूखले खोदयित्वा रसं वस्त्रेण गालयेत् ॥ रसे चतुर्गुणे तस्मिन् धृतप्रस्थं विपाचयेत् । हरिद्रा मालती कुष्ठं बृहती सहरीतकी । एतेषां पलिकैर्भागैः शेषास्तु कार्षिकाः स्मृताः ॥ पिप्पल्योऽथ विडङ्गानि सैन्धवे शर्करा वचा । सर्व्वमेतत् समालोड्य शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥ एतत्प्राशितमात्रेण वाग्विशुद्धिः प्रजायते । सप्तरात्रप्रयोगेण किन्नरैः सह गीयते ॥ अर्द्धरात्रप्रयोगेण स्वरो भवति कौकिलः । मासमेकं प्रयोगेण भवेत् श्रुतिधरो नरः ॥ पञ्च गुल्मान् प्रमेहांश्च कासं पञ्चविधं जयेत् । बन्ध्यानाञ्चैव नारीणां नराणामल्परेतसाम् । घृतं सारस्वतं नाम बलवर्णवपुःप्रदम् ॥” इति जयनारायणकृतचिकित्सारत्नसंग्रहः ॥ (अपरञ्च । “ब्रह्मीरसे वचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेवच । पुराणं मेध्यमुन्मादग्रहापस्मारनाशनम् ॥” इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहेऽपस्माराधिकारे ॥)