भानुमती
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
भानुमती, स्त्री, (भानु + मतुप् + ङीप् ।) विक्र- मादित्यराजपत्नी । यथा, -- “देवगुरोः प्रसादेन जिह्वाग्रे मे सरस्वती । तेनाहं नृप ! जानामि भानुमत्यास्तिलं यथा ॥” इति वररुचिः ॥ (कृतवीर्य्यस्य दुहिता । सा च अहंयातेः पत्नी । “यथा, महाभारते । १ । ९५ । १५ । “अहंयातिः खलुकृतवीर्य्यदुहितरमुपयेमे भानु- मतीं नाम । तस्यामस्य जज्ञे सार्व्वभौमः ॥” अग्निरसः प्रथमा सुता । यथा, महाभारते । ३ । २१७ । ३ । “प्रजासु तासु सर्व्वासु रूपेणाप्रतिमाभवत् । देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता ॥” यादवभानोः कन्या । यथा, हरिवंशे । १४७ । २ । “कन्यां भानुमतीं नाम भानोर्दुहितरं नृप ! ॥” दुर्य्योधनपत्नी । यथा, वेणीसंहारनाटके २ अङ्के । “आर्य्य ! एषा भानुमती देवी पत्युः समर- विजयासंशया निर्वर्त्तितगुरुपादवन्दनाद्यप्रभृति आरब्धनियमा बालोद्याने तिष्ठतीति ॥” गङ्गा । यथा, काशीखण्डे । २९ । १२९ । “भुक्तिमुक्तिप्रदा भेशी भक्तस्वर्गापवर्गदा । भागीरथी भानुमती भाग्यं भोगवती भृतिः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
भानुमती¦ स्त्री भानोर्यादवनृपभदस्य कन्यायां हरिवं॰
१४
९ अ॰।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
भानुमती/ भानु--मती f. N. of a daughter of अङ्गिरस्MBh.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--the wife of Sagara and mother of Asa- manjasa. M. १२. ३९, ४२.
(II)--the chief among the १०,000 queens of धर्ममूर्ति, the king of बृहत्कल्प; wife of the goldsmith, शौण्ड in previous birth; was born again as queen for her services in connection with a gift of लवणाचल by लीलावती (s.v.). M. ९२. १९-24. [page२-553+ २६]
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
BHĀNUMATĪ I : The daughter of Bhānu, a leader of the Yādavas. When Śrī Kṛṣṇa went with his retinue of Yādavas to visit the holy palace called Piṇḍāraka the Yādavas conducted a wine festival. During that festi- val a demon of the name Nikumbha carried away Bhānumatī. This was because of a curse to Bhānumatī from Durvāsas whom Bhānumatī did not respect once when they met at the garden of Raivata. Durvāsas had after the curse consoled her by assuring her that she would be saved and married by Sahadeva, one of the Pāṇḍavas. True to this, Bhānumatī was married to Saha- deva in the presence of Nārada and Kṛṣṇa. (Viṣṇu Parva, Chapter 90).
_______________________________
*13th word in right half of page 116 (+offset) in original book.
BHĀNUMATĪ II : Daughter of Kṛtavīrya. She was the wife of Ahaṁyati, a king of the Pūru line of monarchs. They had a son named Sārvabhauma.
_______________________________
*14th word in right half of page 116 (+offset) in original book.
BHĀNUMATĪ III : Daughter of Aṅgiras. She was ex- traordinarily beautiful. (Śloka 3, Chapter 218, Vana Parva, M.B.).
_______________________________
*15th word in right half of page 116 (+offset) in original book.