भुजज्या

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भुजज्या¦ स्त्री सू॰ सि॰ उक्तायाम् त्रिकोणक्षेत्रस्य भुज जीवायाम्
“ग्रहं संशोध्य भन्दो{??}त् तथा शीघ्राद्विशोध्य च। शेषंकेन्द्रपदं तस्माद्भुजज्या फोटिरेव च” सू॰ सि॰।
“ग्रहं राश्यादिकं मन्दोच्चात् प्रागानीतस्वकीयराश्या-दिकमन्दोच्चभोगात् संशोध्योनीकृत्य शीघ्रात् प्रागानीतराश्यादिशीघ्रोच्चात्। चः समु{??}। ऊनीकृत्य शेषंराश्यादिकं तथोच्चसम्बन्धेन केन्द्रं मन्दोच्चाद्धीनो ग्रहोमन्दकेन्द्रम्। शीघ्रोच्चाद्वीनो ग्रहः शीघ्रकेन्द्रं भवती-त्यर्थः। तस्मात् केन्द्रात् पदं राशित्रयात्मकं विषमं समं चपदं ज्ञेयम्। त्रिराश्यन्तर्गतं चेत् प्रथमं विषमं पदम्। ततः षड्राश्यन्तर्गतं चेत् त्र्यूनं केन्द्रं द्वितीयं समंपदम्। ततो नवराश्यन्तर्गतं चेत् षडूनं तृतीयं विषमंपदम्। ततो नवोनं चतुर्थं पदं सममित्यर्थ। तस्मात् पदा-{??} कोटेर्ज्या च” रङ्ग॰। तदानयनं यथा
“गताद्भुजज्या विषमे गम्यात् कोटिः पदे मवेत्। युग्मेतु गम्याद्बाहु{??}य कोटिज्या तु गताद्भवेत्” सू॰ सि॰।
“विषमे परे यताद्ग्रहस्य पदादितो यद्गतं राशिवि-[Page4676-b+ 38] भागात्मकं प्राग्ज्ञातं तस्मादित्यर्थः। मुजज्या स्यात्। गम्याद्गतोनं त्रिभं ग्रहात् पादान्तावधिकमेष्यम्। तस्मात् कोटिः कोटिज्या स्यात्। युग्मे समे तुकारात्पदे एष्याद्भुजज्या गतात् कोटिज्या स्यात्। तुकारोविशेषद्योतकः। एकस्मादेवोक्तरीत्या द्वयं साधितम्” रङ्ग॰।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भुजज्या/ भुज--ज्या f. (in astron. ) the base sine Su1ryas.