भूतगुण

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूतगुण¦ पु॰

६ त॰। आकाशादीनां शब्दस्पर्शादिषु विशेष-गुणेषु
“शब्दस्पर्शरूप्ररसगन्धा भूतगुणाः स्मृताः” शा॰ ति॰
“भूतगुणा भूतविशेषगुणा इत्यर्थः राघवः”। तत्रैव भू-तानामेकैकविशेषगुणा उक्ता यथा
“आकाशस्य गुणः शब्दो{??} स्पर्शः तेजसो रूपं जणस्य रसः भूमेर्गन्धः इति[Page4685-b+ 38] नैयायिकादयः। सांख्यादयस्तु अन्यथाङ्गीचक्रुर्यथोक्त-मीशानसंहितायाम्
“शब्दैकगुण आकाशः शब्दस्पर्श-गुणो मरुत्। शब्दस्पर्शरूपगुणैस्त्रिगुणं तेज इष्यते। शब्दस्पशरूपरसैरापो ज्ञेयाश्चतुर्गुणाः। शब्दस्पर्शरूप-रसगन्धैः पञ्चगुणा मही”।