भूनिम्ब

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्बः, पुं, (क्षुपविशेषः । चिराता इति भाषा । (यथा, सुश्रुते चिकित्सितस्थाने ९ अध्याये । “मधूकभूनिम्बगृष्टिका इति समभागाः कल्कः स्यात् ।”) तत्पर्य्यायः । अनार्य्यतिक्तः २ कैरातः ३ राम- सेनकः ४ किराततिक्तः ५ हैमः ६ काण्ड- तिक्तः ७ किरातकः ८ । इति राजनिर्घण्टः ॥ कटुतिक्तः ९ । इति भावप्रकाशः ॥ (तथा चास्य पर्य्यायान्तरम् । वैद्यकरत्नमालायाम् । “किराततिक्तं कैरातं भूनिम्बः काण्डतिक्तकः ॥”) अस्य गुणाः । वातिकत्वम् । तिक्तत्वम् । कफ- पित्तज्वरापहत्वम् । ब्रणसंरोपणत्वम् । पथ्य- त्वम् । कुष्ठकण्डूतिशोफनाशित्वञ्च । इति राज- निर्घण्टः ॥ अपि च । “किरातकोऽन्यो नेपालः सोऽर्द्धतिक्तो ज्वरा- न्तकः । किरातः सारको रूक्षः शीतलस्तिक्तको लघुः ॥ सन्निपातज्वरश्वासकफपित्तास्रदाहनुत् । कासशोषतृषाकुष्ठज्वरव्रणकृमिप्रणुत् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ अस्य गुणपर्य्यायान्तरे किराततिक्तशब्दे द्रष्टव्ये ॥

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्ब पुं।

चिरायता

समानार्थक:किराततिक्त,भूनिम्ब,अनार्यतिक्त,भूतिक

2।4।143।1।2

किराततिक्तो भूनिम्बोऽनार्यतिक्तोऽथ सप्तला। विमला सातला भूरिफेना चर्मकषेत्यपि॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, ओषधिः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्ब¦ पु॰ भुवि लग्नः निम्बः शाक॰ त॰। (चिराता) क्षुपभेदे राजनि॰

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्ब¦ m. (-म्बः) A species of gentian, commonly cherayta4, (Gentiana cherayta4, Rox.) E. भू the earth, and निम्ब the Nimba tree.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्ब/ भू--निम्ब m. Gentiana Chirata Sus3r. S3a1rn3gS.