भूनिम्बः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भूनिम्बः, पुं, (क्षुपविशेषः । चिराता इति भाषा । (यथा, सुश्रुते चिकित्सितस्थाने ९ अध्याये । “मधूकभूनिम्बगृष्टिका इति समभागाः कल्कः स्यात् ।”) तत्पर्य्यायः । अनार्य्यतिक्तः २ कैरातः ३ राम- सेनकः ४ किराततिक्तः ५ हैमः ६ काण्ड- तिक्तः ७ किरातकः ८ । इति राजनिर्घण्टः ॥ कटुतिक्तः ९ । इति भावप्रकाशः ॥ (तथा चास्य पर्य्यायान्तरम् । वैद्यकरत्नमालायाम् । “किराततिक्तं कैरातं भूनिम्बः काण्डतिक्तकः ॥”) अस्य गुणाः । वातिकत्वम् । तिक्तत्वम् । कफ- पित्तज्वरापहत्वम् । ब्रणसंरोपणत्वम् । पथ्य- त्वम् । कुष्ठकण्डूतिशोफनाशित्वञ्च । इति राज- निर्घण्टः ॥ अपि च । “किरातकोऽन्यो नेपालः सोऽर्द्धतिक्तो ज्वरा- न्तकः । किरातः सारको रूक्षः शीतलस्तिक्तको लघुः ॥ सन्निपातज्वरश्वासकफपित्तास्रदाहनुत् । कासशोषतृषाकुष्ठज्वरव्रणकृमिप्रणुत् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ अस्य गुणपर्य्यायान्तरे किराततिक्तशब्दे द्रष्टव्ये ॥