भूलिङ्गशकुनि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
भूलिङ्गशकुनि¦ पु॰ भूलिङ्गः शकुनिः कर्म॰। बिलशायिनिपक्षिभेदे
“प्रकृतिं यान्ति भूतानि भूलिङ्गशकुनिर्यथा” भा॰ स॰
४१ अ॰। तद्विवृतिर्यथा
“अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति मारत!। गयैव[Page4693-b+ 38] कथितं पूर्वं भूलिङ्गशकुनिर्यथा। भूलिङ्गशकुनि-र्नाम पार्श्वे हिमवतः परे। भीष्म! तस्याः सदा वाचःश्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः। मा साहसमितीदं सा सततंवाशते किल। साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते। साहि मांसार्गलं भीष्म! मुखात् सिंहस्य खादतः। दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽनल्पचेतना। इच्छतः साहि सिंहस्य भीष्म! जीवत्यसंशयम्। तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ! सदा वाचः प्रभाषसे भा॰ स॰
४४ अ॰।
“भूलिङ्गशकुनिर्यथान्यद्वदत्यन्यत् करोति तद्वत्ते शुद्धं कामयन्तेशबलं वदन्तीत्यर्थः भुवं लिङ्गतीति भूलिङ्गो बिलशायीपक्षिविशेषः एषेति पाठे एषा अस्मदीया बुद्धिस्तेत्वदीया त्वद्वत्ते इति योज्यं तदा स्वसैव शकुन्युप्रमत्वम्अर्थविगर्हिताः उक्तिविपरीतक्रियया अर्थोविगर्हितोयासां ताः। वाशते शब्दं करोति। मांसार्गलं दंष्ट्रा-न्तरलग्नस्य मांसस्य वहिर्निर्गतभागमुल्लोलम् इच्छतिइति। सा हि पक्षिणी मृत्युमुखे प्रविष्टापि तदुपेक्षयाजीवन्ती यथा लोकानुपदिशति मा साहसभिति तथात्वमुपदेशकारित्वात् मृत्युमुखे पतितोऽपि मृत्युनाउपेक्षितो जीवस्यस्मांश्चोपदिशसि मृत्युमुखे न पतितव्य-मिति” नील॰।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
भूलिङ्गशकुनि/ भू--लिङ्ग---शकुनि m. a species of bird (said to make a sound like मा साहसम्, " no rashness! ") MBh.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Bhūliṅgaśakuni : f.: Name of a female bird.
Lives on the other side of Himavant; reputed to utter cries which sound like māsāhasam ‘do not commit a rash act’, but herself acts rashly; she, a dull-witted bird, tries to pick out pieces of flesh stuck between the teeth of a lion when he is eating flesh; obviously she lives at the pleasure of the lion; hence cited as an example for those who, while living at the pleasure of others, act rashly but tell others not to do so; according to Śiśupāla Bhīṣma acted like this Bhūliṅgaśakuni when he praised Kṛṣṇa 2. 41. 18-23.
_______________________________
*7th word in left half of page p44_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Bhūliṅgaśakuni : f.: Name of a female bird.
Lives on the other side of Himavant; reputed to utter cries which sound like māsāhasam ‘do not commit a rash act’, but herself acts rashly; she, a dull-witted bird, tries to pick out pieces of flesh stuck between the teeth of a lion when he is eating flesh; obviously she lives at the pleasure of the lion; hence cited as an example for those who, while living at the pleasure of others, act rashly but tell others not to do so; according to Śiśupāla Bhīṣma acted like this Bhūliṅgaśakuni when he praised Kṛṣṇa 2. 41. 18-23.
_______________________________
*7th word in left half of page p44_mci (+offset) in original book.