भृतक

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतकः, पुं, (भ्रियते इति । भृ + कर्म्मणि क्तः । ततः स्वार्थे कन् । यद्वा, भृतेन वेतनेन उपजीव- तीति कन् ।) वेतनोपजीविकर्म्मकर्त्ता । तत्- पर्य्यायः । भृतिभुक् २ कर्म्मकरः ३ वैतनिकः ४ । इत्यमरः । २ । १० । १५ ॥ (यथा, मनौ । ३ । १५६ । “भृतकाध्यापको यश्च भृताध्यापितस्तथा ॥”)

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतक पुं।

वेतनोपजीविः

समानार्थक:भृतक,भृतिभुज्,कर्मकर,वैतनिक

2।10।15।1।1

भृतको भृतिभुक्कर्मकरो वैतनिकोऽपि सः। वार्तावहो वैवधिको भारवाहस्तु भारिकः॥

वृत्ति : वेतनम्

पदार्थ-विभागः : वृत्तिः, द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतक¦ त्रि॰ भृतं भरणं वेतनमुपजीवति कन्। वेतनोष-जीविनि अमरः
“भृतकाध्यापको यस्तु नृतकाध्यापित-स्तथा” मनुः। भृतकभेदाः शुक्रनीतिसारे

४ स्य॰ उक्ता यथा
“दश प्रोक्ताः पुरोधाद्या ब्राह्मणाः सर्व एव ते। अभावेक्षत्रिया योज्यास्तदभावे तथोरुजाः। नैव शूद्रास्तुसंयोज्या गुणवन्तोऽपि पार्थिवैः। भागग्राही अत्रियस्तुसाहसाधियतिश्च सः। ग्रामपो ब्राह्मणो योज्यः का-यस्थो लेखकस्तथा। शुक्लग्राही तृ वैश्यो हि प्रति-प्रतिहारश्च पादजः। सेनाधिपः क्षत्रियस्तु ब्राह्मण-स्तदभावतः। न वैश्यो न च वै शूद्रः कातरश्च कदा-चन। सेनापतिः शूर एव योज्यः सर्वासु जातिषु। भसङ्करचर्तुर्वर्णधर्मोऽयं चैव पावनः। यस्य वर्णस्ययो राजा स वर्णः सुखमेधते। नोपकृतं मन्यते स्य नतुष्यति मुसेवनैः। कथान्तरे न स्मरति शङ्कते प्रलप-त्यपि। क्षुभ्रस्तनोति मर्माणि तं नृपं भृतकस्त्यजेत्”

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतक¦ m. (-कः)
1. A hired labourer.
2. A servant. E. भृत hired, कन् added.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतक [bhṛtaka], a. [भृतं भरणं वेतनमुपजीवति कन्]

Nourished; कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका हि वसेमहि Rām.2.48.23.

Hired, paid. -कः A hired servant; ...... द्वादशमंशं भृतकः Kau. A.2.8.26; रक्षेत भृतको$रण्ये यथा गास्तादृगेव सः Mb.3. 33.24. -Comp. -अध्यापकः a hired teacher. -अध्यापनम् instruction given by a hired teacher; भृतादध्ययनादानं भृत- काध्यापनं तथा Y.3.23. -अध्यापित a. taught by a paid teacher. (-तः) a student who pays his teacher for his labour (= 'a paying student' of the modern days); भृतकाध्यापको यश्च भृतकाध्यापितस्तथा Ms.3.156.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

भृतक mfn. brought , fetched(See. द्राग्-भ्)

भृतक mfn. hired , receiving wages

भृतक m. a hired labourer , servant Mn. MBh. etc.