मणिकूट

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मणिकूटः, पुं, (मणयः मणिमयानि कूटानि शिखराणि यस्य सः ।) कामरूपस्थपर्व्वतभेदः । यथा, -- “भस्मकूटस्य चैशान्यां मणिकूटो महागिरिः । मणिकर्णो नाम हरस्तत्र तिष्ठति लिङ्गकः ॥” इति कालिकापुराणे ८१ अध्यायः ॥ “मणिकूटस्याथ गिरेर्गन्धमादनकस्य च । मध्ये स्रवति लोहित्यो ब्रह्मपुत्त्रः समास्थितः ॥ हत्वा ज्वरं तथा विष्णुस्तत्र वासमथाकरोत् । नरदेवासुरादीनां यथा भवति वै हितम् ॥ ज्यरेणापीडिततनुर्ज्वरं हत्वा महासुरम् । सर्व्वलोकहितार्थाय सोऽगदस्नानमाचरत् ॥ अगदस्नानसंभूतं संजातञ्च महासरः । तस्य स्वयं नाम चक्रे हयग्रीवोऽपनर्भवम् ॥ न पुनर्जायते यस्मात् ततः स्नात्वा नरीत्तमः । अपुनर्भवसंज्ञं तत् सरस्तु परिकीर्त्तितम् ॥ मणिकूटाचले विष्णुर्हयग्रीवस्वरूपधृक् । स च व्यामप्रमाणेन विस्तारेणैव संस्थितः ॥” इति कालिकापुराणे ८० अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मणिकूट¦ पु॰ मणिमयः कूटोऽस्य। कामरूपस्थे पर्वतभेदे यथोक्तम्
“भस्मकूटस्य चैशान्यां मणिकूटो महागिरिः। मणि-कर्णो नाम हरस्तत्र तिष्ठति लिङ्गकः” कालिकापु॰

८१ अ॰।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मणिकूट/ मणि--कूट m. N. of two mountains Pur.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--a boundary hill in प्लक्ष. भा. V. २०. 4. [page२-595+ २६]