मत्य

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्यम्, क्ली, (मतं ज्ञानं तस्य करणमिति । मत + “मतजनहलात् करणजल्पकर्षेषु ।” ४ । ४ । ९७ । इति यत् । कृष्टस्य क्षेत्रस्य समीकरणादिसाधन- फलकम् । यथा, ताण्ड्यमहाब्राह्मणे । २ । ९ । २ । “भ्रातृव्यवांस्तवीत यथा सप्तास्थितेन मत्येन । मतीकरोत्येवं पाप्मानं भ्रातृव्यं प्ररुजति ॥” “मत्यं वाम कृष्टस्य क्षेत्रस्य समीकरणादि- साधनफलकम् ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥) दात्रादीनां मुष्टिः । तत्पर्य्यायः । वण्टः २ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ५५६ ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्य¦ न॰ मते समीकरणे साधु यत्। कृष्टक्षेत्रस्य समीकरण-साधने

१ फलकभेदे (मै)
“सप्तास्थितेन मत्येनमतीकरोति” ताण्ड्य॰ ब्रा॰

२ ।

९ ।

२ ।
“यथा लोके सप्ता-स्थितेन सप्तभिरनडुद्भिः सप्तभिस्तौक्ष्णमागैः शङ्कुभिर्वाअधिष्ठितेन मत्येन मत्यन्नाम कृष्णस्य क्षेत्रस्य समीकरणा-दिसाधनं फलकम्। तेन मतीकरोति समीकरणार्थं कर्षकःप्रव्रजति क्षेत्रम्” भा॰

२ दात्रादिमुष्टौ हेम॰

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्य¦ n. (-त्यं)
1. The iron-bound handle of a sickle.
2. The exercise or application of knowledge.
3. The means of acquiring knowledge. E. मति knowledge, &c. aff. यत्।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्यम् [matyam], [मते समीकरणे साधु यत् Tv.]

A harrow.

The means of acquiring knowledge.

The exercise of knowledge.

Harrowing, making even or level (as a field).

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्य n. (for 2. See. p. 783 , col. 2) a harrow , roller TS. Br.

मत्य n. a club (perhaps with iron points) AV.

मत्य n. harrowing , rolling , making even or level L.

मत्य n. (for 1. See. p. 776 , col. 2) the means of acquiring knowledge(= ज्ञानस्य कारणम्) Ka1s3. on Pa1n2. 4-4 , 97.

Vedic Index of Names and Subjects

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Matya, ‘harrow’ or ‘roller,’ is found in the Brāhmaṇa portions of the Saṃhitās. Sāyaṇa takes it as ‘manure.’