मत्स्यण्डिका

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्स्यण्डिका, स्त्री, (मदं मधुररसं स्यन्दते इति । स्यन्द + ण्वुल् + टाप् । अत इत्वञ्च । पृषो- दरादित्वात् साधुः । शर्कराविशेषः । मिछिरि इति भाषा । यथा, -- “लसीकाफाणितगुडखण्डमत्स्यण्डिकासिताः । निर्म्मला लघवो ज्ञेयाः शीतवीर्य्या यथोत्तरम् । यथा यथैषां वैमल्यं भवेच्छैत्यं तथा तथा ॥” इति राजवल्लभः ॥ राव इति हिन्दीभाषा । तस्य लक्षणं यथा, -- “इक्षोरसो यः संपक्वो घनः किञ्चिद्द्रवा- न्वितः । मन्द यत् स्यन्दते यस्मान्मत्स्यण्डीति निगद्यते ॥” अस्य गुणाः । “मत्स्यण्डी भेदिनी बल्या लघ्वी पित्तानिला- पहा । मधुरा वृंहणी वृष्या रक्तदोषापहा स्मृता ॥” इति भावप्रकाशः ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्स्यण्डिका [matsyaṇḍikā] मत्स्यण्डी [matsyaṇḍī], मत्स्यण्डी Coarse or unrefined sugar; हीही इयं सीधुपानोद्वेजितस्य मत्स्यण्डिकोपनता M.3; इक्षो रसो यः संपक्वो घनः किंचिद् द्रवान्वितः । मदवत् स्यन्दते यस्मान्मत्स्यण्डीति निगद्यते Bhāva. P.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मत्स्यण्डिका f. inspissated juice of the sugar-cane Ma1lav. Car. Sus3r.