मत्स्यण्डी
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मत्स्यण्डी, स्त्री, खण्डविकारः । इत्यमरः । २ । ९ । ४३ ॥ इक्षुविशेषस्य रसपाके खण्डयोग्ये सारभूते या गुडिकाकारा जायते सा मत्स्यण्डी । खण्ड- शालूकं मिछिरि इति ख्याते नवात् इति ख्यातापि मत्स्यण्डीति केचित् । मत्स्याण्डा- कारत्वात् मत्स्यण्डी मनीषादित्वादलुक् नदा- दित्वादीप् मत्स्यमनिति मत्स्यण्डी अन प्राणने डः इत्यन्ये । मदं स्यन्दते मत्सण्डीति केचित् । इति भरतः ॥ (यथास्या लक्षणं गुणाश्च ॥ रावकाकव खण्डराव इति लोके । “इक्षो रसो यः सम्पक्वो घनः किञ्चिद्रवान्वितः । मन्दं यत् स्यन्दते यस्मात्तन्मत्स्यण्डी निगद्यते ॥ मत्स्यण्डी मेदिनी बल्या लघ्वी पित्तानिला- पहा । मधुरा बृंहणी वृष्या रक्तदोषपहा स्मृता ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे द्वितीये भागे ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मत्स्यण्डी¦ स्त्री (राव) ख्याते गुडविकारभेदे{??} वप्र॰
“इक्षोरसो यः संपक्वो धनः किञ्चिद्द्रवा{??}। मदवत्स्यन्दते यस्मान्मत्स्यण्डीति निगद्यते”। अस्या गुणाः
“मत्स्यण्डी भेदिनी बल्या लष्वी पितानिलापहा। मधुरा वृंहणी वृष्या रक्तदोषापहा पाता”।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मत्स्यण्डी¦ f. (-ण्डी) Coarse or unrefined sugar, the juice of the sugar-cane, either after its first boiling, or after it is partially freed from im- purities by straining. E. मन्द slowly, स्यन्द् to trickle or ooze, अण् aff., fem. aff. ङीप्, deriv. irr.; also with कन् added, मत्स्यण्डिका |
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मत्स्यण्डी f. id. Bhpr.