मधुपर्क
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मधुपर्कम्, क्ली, (पृच् + घञ् । मधुना पर्को योगो- ऽत्र ।) दधिसंयुक्तमधु । तत्पर्य्यायः । महोदयः २ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ४९७ ॥ अपि च । “मधुपर्कं दधिमधुघृतमपिहितं कांस्येनेति । अपिहितमाच्छादितम् ।” इत्येकादशीतत्त्वे- कात्यायनसूत्रम् ॥
मधुपर्कः, पुं, (पृची + घञ् । मधुना पर्कः सम्पर्को यस्य मधुना संयोजनात् तथात्वम् ।) षोडशोपचारपूजान्तर्गतषष्ठोपचारः । तस्य प्रमाणं यथा, -- “दधि सर्पिर्ज्जलं क्षौद्रं सितैताभिस्तु पञ्चभिः । प्रोच्यते मधुपर्कस्तु सर्व्वदेवौघतुष्टये ॥ जलन्तु सर्व्वतः स्वल्पं सिता दधि घृतं समम् । सर्व्वेषामधिकं क्षौद्रं मधुपर्के प्रयोजयेत् ॥ तद्दद्यात् कांस्यपात्रेण रौक्मश्वेतभवेन वा । ज्योतिष्टोमाश्वमेधादौ पूर्त्ते चेष्टे प्रपूजने ॥ मधुपर्कः प्रतिष्ठोऽयं सर्व्वदेवौघतुष्टिदः । धर्म्मार्थकाममोक्षाणां साधकः परिकीर्त्तितः ॥ मधुपर्कः सौख्यभोग्यतुष्टिपुष्टिप्रदायकः ॥” इति कालिकापुराणे ६७ अध्यायः ॥ अपि च । “आज्यं दधिमधुमिश्रं मधुपर्कं विदुर्ब्बुधाः ॥” इति तन्त्रसारः ॥ तद्दाने मुद्रा यथा, -- “संयुक्तानामिकाङ्गुष्ठा तिस्रोऽन्याः संप्र- सारिताः । मधुपर्के च सा मुद्रा विद्बद्भिः परिकीर्त्तिता ॥” इति हरिभक्तिविलासः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मधुपर्क¦ न॰ पृथ॰ घञ् मधुनः वर्को योगो यत्र। मधुयुतेकांस्यपात्रस्थे कांस्यपात्रान्तरेणावृते
“दधि सर्पिर्जलंक्षौद्रं सिता चैतैश्च पञ्चभिः। प्रोच्यते मधुपर्कस्तु” इत्युक्ते दध्यादिद्रव्यपञ्चके।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मधुपर्क¦ n. (-र्कं) A dish of curds, ghee and honey, to be offered to a respectable guest on his arrival. E. मधु honey, पृच् to sprinkle, aff. घञ् |
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मधुपर्क/ मधु--पर्क m. ( n. L. )a mixture of honey , an offering of honey and milk , a respectful -offoffering to a guest or to the bridegroom on his arrival at the door of the father of the bride (sometimes consisting of equal parts of curds , honey and clarified butter)
मधुपर्क/ मधु--पर्क m. the ceremony of receiving a guest with it AV. Gr2S3rS. etc.
मधुपर्क/ मधु--पर्क m. N. of a son of गरुडMBh.
मधुपर्क/ मधु--पर्क m. N. of works.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Madhuparka : m.: A mythical bird, living in the world of Suparṇas 5. 99. 14, 1.
Born in the kula of Vainateya (Garuḍa), in the vaṁśa of Kaśyapa; feeding on serpents; marked with śrīvatsa, his deity is Viṣṇu; by action a Kṣatriya, not obtaining Brahminhood because engaged in destroying his kinsmen 5. 99. 2-8.
_______________________________
*1st word in left half of page p45_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Madhuparka : m.: A mythical bird, living in the world of Suparṇas 5. 99. 14, 1.
Born in the kula of Vainateya (Garuḍa), in the vaṁśa of Kaśyapa; feeding on serpents; marked with śrīvatsa, his deity is Viṣṇu; by action a Kṣatriya, not obtaining Brahminhood because engaged in destroying his kinsmen 5. 99. 2-8.
_______________________________
*1st word in left half of page p45_mci (+offset) in original book.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मधुपर्क पु.
जमाये गये दुग्ध अथवा मक्खन से मिश्रित मधु, आप.श्रौ.सू. 6.31.5; ग्रहण करने का कृत्य जिसमें गाय की हत्या सङ्केतित है, आश्व.श्रौ.सू. 1.24.33; द्रष्टव्य.श्रौ.को. (सं.) II.528; श्रौ.प.नि. 51.375. मधुपर्क के अधिकारी हैं ः आचार्य ऋत्विग्, वैवाह्य, राजा, प्रिय स्नातक (पा.गृ.सू. 1.3.1)