सामग्री पर जाएँ

मन्थर

विकिशब्दकोशः तः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थरम्, क्ली, (मन्थति क्लेशयतीति । मन्थ + बाहुल- कात् अरन् ।) कुसुम्भी । इति मेदिनी । रे, १९८ ॥

मन्थरः, पुं, (मन्थ + बाहुलकात् अरन् ।) कोषः ॥ फलम् । वाधः । मन्थानः । इति मेदिनी । रे, १९८ ॥ सूचकः । इति विश्वः ॥ मन्दगामि- योद्धा । इति क्षत्त्रियवर्गे अमरः । २ । ८ । ७२ । कोपः । इत्यजयः ॥

मन्थरः, त्रि, (मन्थति पादाविति । मथि + अरन् ।) मन्दः । (यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । ६८ “दत्ते सालसमन्थरं भुवि पदं निर्याति नान्तः- पुरात् ॥”) पृथुः । वक्रः । इति मेदिनी । रे, १९८ ॥ (निश्चलः । यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ४८८ । “राज्याभिषेकसलिलक्षालितमौलेः कथासु कृष्णस्य । गर्वभरमन्थराक्षी पश्यति पदपङ्कजं राधा ॥”) जडः । इति शब्दरत्नावली ॥ नीचः । इति हेमचन्द्रः । ६ । ६५ ॥ (मन्दगामी । इति हेमचन्द्रः । ३ । १५९ ॥)

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थर पुं।

शनैर्गमनशीलः

समानार्थक:मन्दगामिन्,मन्थर

2।8।72।2।4

पुरोगाग्रेसरप्रष्ठाग्रतः सरपुरः सराः। पुरोगमः पुरोगामी मन्दगामी तु मन्थरः॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः

वाचस्पत्यम्

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थर¦ न॰ मन्थ--अरच्।

१ कुसुम्भ्याम्।

२ कोषे

३ फले, बाधेमन्थानदण्डे च पु॰

५ वक्रे

६ पृथौ

७ मन्दे च त्रि॰ मेदि॰
“मदर्थसन्देशमृणालमन्थरः” नैष॰।

८ जडे शब्दर॰।

९ नीचे हेम॰।

१० सूचके विश्वः॰

१ केकैय्याः दास्यां स्त्री।

शब्दसागरः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थर¦ mfn. (-रः-रा-रं)
1. Slow, lazy, tardy.
2. Large, bulky.
3. Curv- ed, bowed, crooked.
4. Stupid, dull, a fool.
5. Low, vile, little.
6. Low, hollow, (as sound.) m. (-रः)
1. A soldier marching slowly.
2. A spy, an informer.
3. A treasury, a store, a repertory.
4. Fruit.
5. An obstacle, a hindrance.
6. A churning-stick.
7. Fresh butter.
8. The month Vaisa4k'ha.
9. Passion, wrath.
10. A deer.
11. A fort, a strong-hold.
12. The mountain Mandara.
13. The hair of the head. n. (-रं) Safflower. f. (-रा) Name of the favourite female slave of KAIKEYI
4. the favourite wife of DAS4ARATHA. E. मन्थ् to agitate, &c. aff. अरच् |

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थर [manthara], a. [मन्थ्-अरच्]

Slow, dull, tardy, lazy, inactive; गर्भमन्थरा Ś.4; प्रत्यभिज्ञानमन्थरो$भवत् ibid; स्थाने खल्वयं प्रसवमन्थरो$भूत् M.5; दरमन्थरचरणविहारम् Gīt.11; Śi.6.4;7.18;5.62; R.19.21.

Stupid, foolish, silly; मन्थरकौलिकः.

Low, deep, hollow, having a low tone.

Large, broad, wide, big.

Bent, crooked, curved.

Indicating, showing (सूचक).

रः A store, treasure.

The hair of the head.

Wrath, anger.

Fresh butter.

A churning-stick.

Hindrance, an obstacle.

A stronghold.

Fruit.

A spy, an informer.

The month Vaiśākha.

The mountain Mandara.

An antelope. -रा N. of a humpbacked nurse or slave of Kaikeyī who instigated her mistress, on the eve of Rāma's coronation as heir-apparent, to beg of her husband by the two boons formerly promised to her by him, the banishment of Rāma for fourteen years and the installation of Bharata on the throne; मन्थरां प्रविशस्वादौ कैकेयीं च ततः परम् A. Rām. -रम् Safflower. -Comp. -विवेक a. slow in judgment, void of discrimination; उन्मथ्य मन्थरविवेकमकाण्ड एव Māl.1.18.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


मन्थर mf( आ)n. (allied to 2. मन्द्and मन्द, but in some meanings rather fr. मथ्)slow( lit. and fig. ; often ifc. " slow in ") , lazy , tardy , indolent , dull , stupid , silly Ka1v. Ra1jat. Sa1h. etc. (657612 अम्ind. )

मन्थर mf( आ)n. low , hollow , deep (as sound) W.

मन्थर mf( आ)n. bent , curved , crooked , humpbacked(See. आf. and मन्थरक)

मन्थर mf( आ)n. broad , wide , large , bulky L.

मन्थर mf( आ)n. tale-bearing L.

मन्थर m. a treasure or hair or anger(= कोश, केश, or कोप) L.

मन्थर m. fruit L.

मन्थर m. a spy L.

मन्थर m. an antelope L.

मन्थर m. of the month वैशाखL.

मन्थर m. a fortress , stronghold L.

मन्थर m. an obstacle , hindrance L.

मन्थर m. whirling L.

मन्थर m. a churning-stick L.

मन्थर m. the mountain मन्दरW. (See. मन्थपर्वत)

मन्थर m. N. of a tortoise Hit.

मन्थर n. safflower.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=मन्थर&oldid=503394" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्