मलयः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मलयः, पुं, (मलते धरति चन्दनादिकमिति । मल् + “वलिमलितनिभ्यः कयन् ।” उणा० ४ । ९९ । इति कयन् ।) स्वनामख्यातपर्व्वतः । तत्पर्य्यायः । आषाढः २ दक्षिणाचलः ३ । इति हेमचन्द्रः । ४ । ९५ ॥ चन्दनाद्रिः ४ मल- याचलः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ (स च सप्त- कुलाचलान्तर्गतः । यथा, मार्कण्डेये । ५७ । १०--११ । “महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्व्वतः । बिन्ध्यश्च पारिपात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः ॥”) शैलाङ्गम् । देशविशेषः । (यथा, मात्स्ये । ११३ । ४४ । “अङ्गा वङ्गा मद्गुरका अन्तर्गिरिबहिर्गिरी । ततः प्रवङ्गमातङ्गमलयामलवर्त्तिकाः ॥”) आरामः । इति मेदिनी । ये, ९९ ॥ नन्दन- वनम् । इति धरणिः ॥ अष्टादशोपद्बीपान्त- र्गतद्वीपविशेषः । इति शब्दमाला ॥ ऋषभ- देवस्य शतपुत्त्रान्तर्गतपञ्चमपुत्त्रः । (यथा, श्रीभागवते । ५ । ४ । १० । “तमनु कुशावर्त्त इलावर्त्तो ब्रह्मवर्त्तो मलयः केतुर्भद्रसेन इन्द्र- स्पृक् विदर्भः कीकट इति नव नवतिप्रधानाः ॥” गरुडवंशीयानामन्यतमः । यथा, महाभारते । ५ । १०१ । १४ । “सुस्वरो मधुपर्कश्च हेमवर्णस्तथैव च । मलयो मातरिश्वा च निशाकरदिवाकरौ ॥”)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मलयः [malayḥ], 1 N. of a mountain range in the south of India, abounding in sandal trees; (poets usually represent the breeze from the Malaya mountain as wafting the odour of sandal trees and other plants growing thereon, which peculiarly affects persons who are smit with love); स्तनाविव दिशस्तस्याः शैलौ मलयदर्दुरौ R.4.51; 9.25;13.2; विना मलयमन्यत्र चन्दनं न प्ररोहति Pt.1.41; मलये भिल्लपुरन्ध्री चन्दनतरुकाष्ठमिन्धनं कुरुते Subhāṣ.
N. of the country lying to the east of the Malaya range, Malabar.
A garden.
The garden of Indra.
The side of a mountain.
(In music) A kind of measure. -Comp. -अचलः, -अद्रिः, -गिरिः, -पर्वतः &c. the Malaya mountain. -अनिलः, -वातः, -समीरः the wind blowing from the Malaya mountain, south-wind; ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे Gīt.1; cf. अपगतदाक्षिण्य दक्षिणानिलहतक पूर्णास्ते मनोरथाः कृतं कर्तव्यं वहेदानीं यथेष्टम् K.; Dk.1.1. -उद्भवम् sandal-wood. -जः a sandal tree; अयि मलयज महिमायं कस्य गिरामस्तु विषयस्ते Bv.1.11. (-जः, -जम्) sandal-wood. (-जम्) an epithet of Rāhu. ˚रजस्n. the dust of sandal. -द्रुमः a sandal tree. -वासिनी an epithet of Durgā.