मातलि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलिः, पुं, (मतं लातीति । ला + कः । पृषो- दरादित्वात् साधुः । मतलस्यापत्यं पुमानिति वा । मतल + “अत इञ् ।” ४ । १ । ९५ । इतीञ् ।) इन्द्रसारथिः । इत्यमरः । १ । १ । ३८ ॥ (यथा, महाभारते । ५ । ९७ । ११ । “मतस्त्रिलोकराजस्य मातलिर्नाम सारथिः । तस्यैकैव कुले कन्या रूपतो लोकविश्रुता ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलि पुं।
इन्द्रसारथिः
समानार्थक:मातलि
1।1।45।2।2
पुलोमजा शचीन्द्राणी नगरी त्वमरावती। हय उच्चैःश्रवाः सूतो मातलिर्नन्दनं वनम्.।
स्वामी : इन्द्रः
सम्बन्धि1 : इन्द्रः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, अलौकिकचेतनः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलि¦ पु॰ मतं साति ला--क मतलस्तस्यापत्यम् इञ्। इन्द्रसारथौ अमरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलि¦ m. (-लिः) The charioteer of INDRA. E. मातल, and इञ् patronymic aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलिः [mātaliḥ], N. of the charioteer of Indra. -Comp. -सारथिः an epithet of Indra.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मातलि m. N. of इन्द्र's charioteer MBh. Ka1v. etc.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the charioteer of Indra; फलकम्:F1: M. १४८. ८१.फलकम्:/F attacked by Jambha in the देवासुर war; attacked by पाक; in chariot, surround- ed by all the Devas against तारक on the other side; wounded by three darts of तारक; his मुद्गर thrown on the chariot, went to pieces. मातलि did not die; फलकम्:F2: भा. VIII. ११. १६-18, २२; M. १५३. १६१, १८१, १९३; १७४. १०.फलकम्:/F acted as the charioteer of राम in his war with रावण. फलकम्:F3: भा. IX. १०. २१.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
MĀTALI : Charioteer of Indra. Chapter 69 of Vāmana Purāṇa gives the following story about the birth of Mātali.
A child was born to sage Śamīka. It was the time of Devāsura war. A great army of asuras under the leadership of Andhaka attacked Devaloka and conquer- ed it. In the great battle with Andhaka the Vajrā- yudha of Indra broke into two. Indra was thinking of a new weapon for him. Mahāviṣṇu then appeared before him and advised him to praise the glory of Agni. Indra did so and then a divine weapon rose from the fire. Indra flew at the asuras carrying the new weapon. There was no clever charioteer to drive the chariot of Indra. Still, seated in the golden chariot given to him by the Vasus Indra drove very swiftly against the asuras. The earth shivered by the din of the chariot- wheels.
When the earth began to quake the sage Śamīka follow- ing directions of his wife Tapasvinī placed the child on the ground outside the hermitage. An astrologer had told her that a child would become two if it was placed in an open ground at the time of earth-quake. Tapasvinī wanted one more child. As soon as her child was placed on the ground another child identical in every respect with the first one was born by the side of the other. But the second child, as soon as it was born rose up and ran to Indra for driving his chariot.
When the Gandharvas knew he was coming to help Indra, they showered him with brilliance and the child approaching Indra said “Oh, Lord of the Devas, I shall be your charioteer.” Indra asked him, “Child, whose son are you? How will you drive my horse? I doubt your competence.” The child replied, “I am the son born to Śamīka on the ground. I have been given power and brilliance by the Gandharvas and so I am capable of driving your chariot.” On hearing this, Indra accepted him as his charioteer and named him Mātali.
_______________________________
*7th word in left half of page 493 (+offset) in original book.