मायावती
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मायावती, स्त्री, (मायास्यास्तीति । माया + मतुप् । मस्य वः । उगित्त्वान् ङीप् ।) रतिः । कामपत्नी । इति जटाधरः ॥ तस्या नामकारणं यथा, -- श्रीपराशर उवाच । “एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः । अन्तःपुरचरीं देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षयन् ॥ एष ते तनयः सुभ्रु ! हत्वा शम्बरमागतः । हृतो येनाभवद्बालो भवत्याः सूतिकागृहात् ॥ इयं मायावती भार्य्या तनयस्यास्य ते सती । शम्बरस्य न भार्य्येयं श्रूयतामत्र कारणम् ॥ मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायणा । शम्बरं मोहयामास मायारूपेण रूपिणी ॥ व्यवायाद्युपभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् । दर्शयामास दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा ॥” इति विष्णुपुराणे ५ अंशे २७ अध्यायः ॥ (विद्याधरीविशेषः । यथा, कथासरित्सागरे । १३ । ३५ । “अहं मायावती नाम राजन् ! विद्याधराङ्गना । इयन्तं कालमभवं शापदोषेण हस्तिनी ॥” राजकन्याविशेषः । यथात्रैव । ११२ । ११२ । “अभून्मलयसिंहाख्यो राजा राजगृहे पुरा । तस्य मायावतीत्यासीद्रूपेणाप्रतिमा सुता ॥”)
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मायावती/ माया--वती f. ( अती)a partic. magical an personified Katha1s.
मायावती/ माया--वती f. N. of the wife of प्रद्युम्नHariv. Pur. (See. -देवी)
मायावती/ माया--वती f. of the wife of a विद्या-धरKatha1s.
मायावती/ माया--वती f. of a princess ib.
मायावती/ माया--वती f. of an authoress of certain magical incantations Cat.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--Rati in her former birth: when her hus- band was burnt by शिव, she was reborn as the superinten- dent of शम्बर's kitchen. Hearing from नारद that Pradyumna was काम and that he was thrown into sea by शम्बर and swallowed by a fish and was brought to her kitchen, she nursed him lovingly and when he came of age, she spoke the truth and taught him महामाया विद्या with which he killed शम्बर: She took him by air to कृष्ण and was rejoiced to become the daughter-in-law of कृष्ण and रुक्मिणी. भा. X. ५५. 6-३८; Vi. V. २७. 7-१६, २७-30.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
MĀYĀVATĪ : An incarnation of Ratidevī. An asura named Śambara made her his wife. But Pradyumna, son of Kṛṣṇa, carried her away to Dvārakā. (See under Pradyumna).
_______________________________
*2nd word in right half of page 498 (+offset) in original book.