माहेन्द्र

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्रः, पुं, (महेन्द्रस्यायम् । महेन्द्र + अण् ।) शुभदण्डविशेषः । रव्यादिसप्तवारेषु वायुवरुण- यममाहेन्द्राणामेकैकदण्डा भवन्ति । तत्र वरुण- माहेन्द्रयोर्द्दण्डौ शुभौ । वायुयमयोर्द्दण्डावशुभौ । यथा, “ख्यातं वा व यमा सूर्य्ये मा वा व य कला निधौ । व य मा वा कुजे ज्ञेया मा वा व य सुधां शुजे ॥ गुरौ वा व य मा चैव मा वा व य तथा भृगौ । सूर्य्यपुत्त्रे य मा वा व घटीयुग्मं शुभाशुभम् ॥ माहेन्द्रे विजयो नित्यं वारुणे च धनागमः । वायौ च भ्रमते नित्यं यमेऽपि मरणं ध्रुवम् ॥”) इति सारसंग्रहः ॥ (माहेन्द्रकायपुरुषस्य लक्षणं यथा, -- “माहात्म्यं शौर्य्यमाज्ञा च सततं शास्तबुद्धिता । भृत्यानां भरणञ्चापि माहेन्द्रं कायलक्षणम् ॥” इति सुश्रुते शारीरस्थाने चतुर्थऽध्याये ॥ महेन्द्रो देवतास्येति । महेन्द्र + “महेन्द्राद्- घाणौ च ।” ४ । २ । २९ । इति अण् । महेन्द्रदैवत्ये, त्रि । यथा, भट्टिकाव्ये । १५ । ९३ । “अविभ्रजत्ततः शस्त्रमैषीकं राक्षसो रणे । तदप्यध्वसदासाद्य माहेन्द्रं लक्ष्मणेरितम् ॥”) महेन्द्रसम्बन्धिनि च । (यथा, रघौ । १२ । ८६ । “मातलिस्तस्य माहेन्द्रं ह्यामुमोच तनुच्छदम् ॥”)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्र¦ पु॰ महेन्द्रस्यायम् अण्। ज्योतिषोक्ते महेन्द्रसम्ब-न्धिनि

१ दण्डभेदे।

२ पूर्वस्यां दिशि

३ इन्द्रपत्न्यां

३ गवि चस्त्री राजनि॰ ङीप्।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्र¦ mfn. (-न्द्रः-न्द्रा-न्द्रं) Relating to or belonging to INDRA, fit or pro- per for, (as an oblation to him, &c.) f. (-न्द्री)
1. The wife of INDRA.
2. A cow.
3. The east. E. महेन्द्र the deity, and अण् aff.; also with छ, माहेन्द्रिय, &c.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्र [māhēndra], a. (-न्द्री f.)

Relating to or fit for Indra; माहेन्द्रमम्भः प्रथमं पृथिव्या Ku.7.84; R.12.86.

Eastern.-द्रम् A kind of pearl; Kau. A.2.11.29.

द्री The east.

A cow.

N. of Indrāṇī.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्र mf( ई)n. (fr. महेन्द्र)relating or belonging to great इन्द्रVS. etc. ( द्रम् धनुस्n. the rainbow ; द्रम् अम्भस्n. rain-water)

माहेन्द्र mf( ई)n. eastern , running or flowing eastward VarBr2S. Ra1jat.

माहेन्द्र m. (with , or scil. ग्रहSee. )a partic. ladleful S3Br. Ka1tyS3r.

माहेन्द्र m. = शुभ-दण्ड-विशेषL.

माहेन्द्र m. (in astron. ) N. of the 7th मुहूर्त

माहेन्द्र m. (with जैनs) N. of a कल्प(See. ). Dharmas3.

माहेन्द्र m. patr. Pravar.

माहेन्द्र m. pl. N. of a dynasty. VP.

माहेन्द्र n. the asterism ज्येष्ठVarYogay.

माहेन्द्र See. col. 2.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--a राक्षस of the Atalam. वा. ५०. १८.

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Māhendra^1  : adj.: of a missile belonging to Mahendra (Indra), (different from Aindra ?).

Yudhiṣṭhira employed this missile to defeat the Aindra and the Prājāpatya missiles used simultaneously against him by Droṇa (prāduścakārāstram ahīnatejā māhendram anyat sa jaghāna te 'stre) 7. 132. 32. [See Aindrāstra ]


_______________________________
*2nd word in left half of page p129_mci (+offset) in original book.

Māhendra^2  : adj.: of the bow Vijaya which belonged to Indra; used in the epic war by Karṇa.

It is one of the only three divine bows (the other two being Gāṇḍiva of Varuṇa and Śārṅga of Viṣṇu) 5. 155. 5-6. [See Vijaya ]


_______________________________
*3rd word in left half of page p129_mci (+offset) in original book.

Mahabharata Cultural Index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Māhendra^1  : adj.: of a missile belonging to Mahendra (Indra), (different from Aindra ?).

Yudhiṣṭhira employed this missile to defeat the Aindra and the Prājāpatya missiles used simultaneously against him by Droṇa (prāduścakārāstram ahīnatejā māhendram anyat sa jaghāna te 'stre) 7. 132. 32. [See Aindrāstra ]


_______________________________
*2nd word in left half of page p129_mci (+offset) in original book.

Māhendra^2  : adj.: of the bow Vijaya which belonged to Indra; used in the epic war by Karṇa.

It is one of the only three divine bows (the other two being Gāṇḍiva of Varuṇa and Śārṅga of Viṣṇu) 5. 155. 5-6. [See Vijaya ]


_______________________________
*3rd word in left half of page p129_mci (+offset) in original book.

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

माहेन्द्र वि.
(महन्द्रो देवता अस्य, महेन्द्र + अण्) सोम के महेन्द्र-प्याले से सम्बद्ध (जिसके बाद दोपहर के बाद ‘अतिग्राह्य’ संज्ञक प्याले का क्रम होता है), श्रौ.को. (सं.) II.558।