माहेश्वरी
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
माहेश्वरी, स्त्री, (महेश्वरस्ययम् । महेश्वर + अण् । ङीष् ।) यवतिक्ता । इति राजनिर्घण्टः । दुर्गा ॥ (यथा, महाभारते । १४ । ४३ । १४ । “भगदेवानुयातायां सर्व्वासां वामलोचना । माहेश्वरी महादेवी प्रीच्यते पार्व्वती हि सा ॥”) मातृ-भेदः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, मन्त्रकोषे । ६ । ओ~ ह्रीं नमो भगवति माहे- श्वरि अन्नपूर्णे स्वाहा ।) विष्णुः । यथा, -- कन्या उचुः ॥ “कस्त्वं विभ्राजसे कान्त्या केयं वा नवविप्रभा । कोन्वयं भाति वपुषा पङ्कजायतलोचनः ॥ निशम्य तासां वचनं वृषेन्द्रवरवाहनः । व्याजहार महायोगी भूताधिपतिरव्ययः ॥ अयं नारायणो गौरी जगन्माता सनातनः । विभज्य संस्थितो देवः स्वात्मानं बहुधेश्वरः ॥ न मे विदुः परं तत्त्वं देवाद्या न महर्षयः । एकोऽयं देवदेवात्मा भवानी विष्णुरेव च ॥ अहं हि निष्क्रियः शान्तः केवलो नित्यविग्रहः । मामेव केशवं देवमाहुर्देवीमथाम्बिकाम् ॥ एष धाता विधाता च कारणं कार्य्यमेव च । कर्त्ता कारयिता विष्णुर्भक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ भोक्ता पुमानप्रमेयः संहर्त्ता कालरूपधृक् । स्रष्टा धाता वासुदेवो विश्वात्मा विश्वतोमुखः ॥ कूटस्थो ह्यवरो व्यापी योगी नारायणः स्वयम् । तारकः पुरुषो ह्यात्मा केवलं परमं पदम् ॥ एषा माहेश्वरी गौरी मम शक्तिर्निरञ्जना । शान्ता सत्या सदानन्दा परं पदमिति शुतिः ॥ अस्याः सर्व्वमिदं जातमत्रैव लयमेष्यति । एषैव सर्व्वभूतानां गतीनामुत्तमा गतिः ॥” इति कौर्म्मे १४ अध्यायः ॥ (पीठस्थानभेदः । इति देवीभागवते । ७ । ३० । ७२ । महेश्वरेण कृतम् । महेश्वर + अण् । क्ली । उपपुराणविशेषः । यथा, देवीभागवते । १ । ३ । १६ । “माहेश्वरं भागवतं वाशिष्ठञ्च सविस्तरम् । एतान्युपपुराणानि कथितानि महात्मभिः ॥” महेश्वरसम्बन्धिनि, त्रि । यथा, मार्कण्डेये । १०९ । ७१ । “ब्राह्मी माहेश्वरी चैव वैष्णवी चैव ते तनुः । त्रिधा यस्य स्वरूपन्तु भानोर्भास्वान् प्रसीदतु ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
माहेश्वरी स्त्री।
शक्तिदेवता
समानार्थक:ब्राह्मी,माहेश्वरी,कौमारी,वैष्णवी,वाराही,इन्द्राणी,चामुण्डा
1।1।35।3।2
कपर्दोऽस्य जटाजूटः पिनाकोऽजगवं धनुः। प्रमथा: स्युः पारिषदा ब्राह्मी इत्याद्यास्तु मातरः। ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा। वारीही च तथेन्द्राणी चामुण्डा सप्तमातरः॥
सम्बन्धि1 : शिवः
जन्य : शिवः
: चर्ममुण्डा
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, आत्मा, देवता
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
माहेश्वरी¦ f. (-री)
1. A name of DURGA
4.
2. One of the divine mothers or energies of the gods, the Sakti4 of S4IVA. E. महेश्वर S4IVA, अण् and ङीष् affs.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
माहेश्वरी f. See. below
माहेश्वरी f. the Consort or Energy of शिव(one of the seven divine मातृs , also = दुर्गा) MBh. (See. IW. 522 )
माहेश्वरी f. N. of a river S3atr.
माहेश्वरी f. a species of climbing plant L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a शक्ति and a mother goddess; फलकम्:F1: Br. IV. १९. 7; ३६. ५८; ४४. १११.फलकम्:/F Images after the manner of माहेश्वर. फलकम्:F2: M. १७९. 9; २६१. २५; २८६. १०.फलकम्:/F
(II)--created out of दक्षिणाग्नि for the use of the काशि King's son to avenge his father's death at the hands of कृष्ण; unable to bear the सुदर्शन of कृष्ण she fled to काशी. Vi. V. ३४. ३९. [page२-703+ ३२]