मुकुन्दः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मुकुन्दः, पुं, विष्णुः । तस्य व्युत्पत्तिर्यथा, -- “मुकुमव्ययमान्तञ्च निर्व्वाणमोक्षवाचकम् । तद्ददाति च यो देवो मुकुन्दस्तेन कीर्त्तितः ॥ मुकुं भक्तिरसप्रेमवचनं वेदसम्मतम् । यस्तद्ददाति विप्रेभ्यो मुकुन्दस्तेन कीर्त्तितः ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ११० अध्यायः ॥ निधिविशेषः । (यथा, मार्कण्डेये । ६८ । ५ । “यत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ । मुकुन्दो नन्दकश्चैव नीलः शङ्खोऽष्टमो निधिः ॥” अस्य गुणादिकं निधिशब्दे उक्तम् ।) रत्नभेदः । कुन्दुरुः । इति मेदिनी । दे, ३८ ॥ (यथा च पर्य्यायः । “कुन्दुरुस्तु मुकुन्दः स्यात् सुगन्धः कुन्द इत्यपि ।” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे प्रथमे भागे ॥) पारदः । इति हेमचन्द्रः । २ । १२९ ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मुकुन्दः [mukundḥ], [मुकुम् दाति दा-क पृषो˚ मुम्]

N. of Viṣṇu or Kṛiṣṇa.

Quicksilver.

A kind of precious stone.

N. of one of the nine treasures of Kubera.

A kind of drum.

A kind of grain.

(In music) A kind of measure.

The resin of the गुग्गुल or कुरुन्द tree (Boswellia Thurifera); also मुकुन्दुः.