मेचक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचकम्, क्ली, (मचति वर्णान्तरेण मिश्रीभवतीति । मच् + “कृञादिभ्यः संज्ञायां वुन् ।” उणा० ५ । ३५ । इति वुन् । ततः “पचिमच्योरिच्च ।” उणा० ५ । ३७ । इति इत्वे लघूपधगुणः । यद्वा, मच मचि कल्कने + अकन् । मचि परिमुचां नाम्नीत्येत्वम् । मेचकः कृष्णनीलः स्यादतसीपुष्पसन्निभः । इति शब्दार्णवः । व्युत्पत्तिस्तु मचति मिश्रीभवति वर्णान्तरेण इति भरतः । इत्यमरटीकायां रघु- नाथचक्रवर्त्ती ।) श्रोतोऽञ्जनम् । अन्धकारः । इति मेदिनी । के, १४० ॥ नीलाञ्जनम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, -- “मेचकं मर्द्दनाञ्जनपिण्डवदीषत्कृष्णरूक्षम् ।” इति माधवकरकृतरुग्विनिश्चयव्याख्यानेऽतीसा- राधिकारे विजयरक्षितः ॥)
मेचकः, पुं, मयूरचन्द्रकः । श्यामलः । इति मेदिनी । के, १४० ॥ (यथा, “मेचकामं आगार- धूमाभञ्च ससारगन्धकादिमणिमसृणीकृतकृष्ण- वर्णस्येव वर्णो मेचक इति जेज्जडादयः प्राहुः चिक्कणकृष्ण इत्यर्थः ।” इति रुग्विनिश्चयस्य रक्तपित्तव्याख्याने विजयेनोक्तम् ॥) धूमः । मेघः । शोभाञ्जनः । इति शब्दरत्नावली ॥ श्यामलगुणयुक्ते, त्रि । इत्यमरः । १ । ५ । १४ ॥ (यथा, शिशुपालवधे । ६ । २६ । “गजकदम्बकमेचकमुच्चकै- र्नभसि वीक्ष्य नवाम्बुदमम्बरे ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचक पुं।
कृष्णवर्णः
समानार्थक:कृष्ण,नील,असित,श्याम,काल,श्यामल,मेचक,शिति,राम,बहुल
1।5।14।1।7
कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकः। पीतो गौरो हरिद्राभः पलाशो हरितो हरित्.।
पदार्थ-विभागः : , गुणः, रूपम्
मेचक पुं।
पिच्छस्थचन्द्राकृतिः
समानार्थक:चन्द्रक,मेचक
2।5।31।1।3
केका वाणी मयूरस्य समौ चन्द्रकमेचकौ। शिखा चूडा शिखण्डस्तु पिच्छबर्हे नपुंसके॥
वैशिष्ट्य : मयूरपिच्छः
पदार्थ-विभागः : चिह्नम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचक¦ न॰ मच--वुन् पृषो॰।
१ अन्धकारे
२ स्रोतोऽञ्जने चमेदि॰
३ नीलाञ्जने राजनि॰।
४ मयूरचन्द्रके
५ कृष्णवर्णेमेदि॰।
६ धूमे
७ मेघे
८ शोभाञ्जने शब्दर॰
९ कृष्णवर्ण-युते त्रि॰ अमरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचक¦ mfn. (-कः-का-कं) Black, dark, of a dark, or black colour. m. (-कः)
1. Black or dark-blue, (the colour.)
2. The eye of a peacock's tail.
3. A cloud.
4. Smoke.
5. A nipple.
6. A plant, (Hyperanthera morunga.) mn. (-कः-कं) Darkness. n. (-कं) Sulphuret of antimony. E. मच् to mix, Una4di aff. वुन्, and the vowel changed to ए |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचक [mēcaka], a. [cf. Uṇ.5.37] Black, dark-blue, dark-coloured; कुर्वन्नञ्जनमेचका इव दिशो मेघः समुत्तिष्ठते Mk.5.23; U.6.25; Me.61; Rām.5.22.26.
कः Blackness, the dark-blue colour.
An eye of a peacock's tail; प्रेङ्खद्भूरिमयूखमेचकचयैः Māl.6.5.
A cloud.
Smoke.
A nipple.
A kind of gem.
कम् Darkness.
Sulphuret of antimony. -Comp. -आपगा an epithet of the Yamunā. -गलः a peacock.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
मेचक mf( आ)n. dark-blue , black MBh. Ka1v. etc. (in alg. applied to the 15th unknown quantity Col. )
मेचक m. dark-blue colour , blackness L.
मेचक m. the eye of a peacock's tail Ma1lati1m.
मेचक m. a kind of gem L.
मेचक m. smoke L.
मेचक m. a cloud L.
मेचक m. Moringa Pterygosperma L.
मेचक m. (also n. )a teat , nipple L.
मेचक n. darkness L.
मेचक n. sulphuret of antimony , L:
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Mecaka : m.: A mythical serpent.
Born in the kula of Dhṛtarāṣṭra, listed by Sūta among those offered in the snake sacrifice of Janamejaya; described as ‘fast as wind’ (vātavega), ‘having excess of poison (viṣolbaṇa) 1. 52. 14, 13.
_______________________________
*1st word in left half of page p47_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Mecaka : m.: A mythical serpent.
Born in the kula of Dhṛtarāṣṭra, listed by Sūta among those offered in the snake sacrifice of Janamejaya; described as ‘fast as wind’ (vātavega), ‘having excess of poison (viṣolbaṇa) 1. 52. 14, 13.
_______________________________
*1st word in left half of page p47_mci (+offset) in original book.