मोहिनी

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मोहिनी, स्त्री, (मोहयति सौन्दर्य्यादिनेति । मुह + णिच् + णिनिः । स्त्रियां ङीप् ।) त्रिपुर- मालीपुष्पम् । इति रत्नमाला ॥ (वटपत्री । तत्पर्य्यायो यथा, -- “वटपत्री तु कथिता मोहिनी रेचनी बुधैः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे प्रथमे भागे ॥) समुद्रमन्थनकाले देवानाममृतपानायासुराणां मोहनाय च भगवदवतारविशेषः । यथा, -- “धान्वन्तरं द्वादशमं त्रयोदशममेव च । अपाययत् सुरानन्यान् मोहिन्या मोहयन् स्त्रिया ॥” इति श्रीभागवते १ स्कन्धे ३ अध्यायः ॥ स्वर्व्वेश्याविशेषः । यस्याः शापात् ब्रह्मणो- ऽपूज्यत्वं जातम् । यथा, -- “यतो हससि गर्व्वेण ततोऽपूज्यो भवाचिरम् । अचिराद्दर्पभङ्गं ते करिष्यति हरिः स्वयम् ॥ निबोध शरणं ब्रह्मन् ! स्वर्व्वेश्यायाश्च साम्प्रतम् ॥ तवैव कवचं स्तोत्रं मन्त्रं गृह्णाति यो नरः । भविता तस्य विघ्नश्च स यास्यत्युपहास्यताम् ॥ भविता वार्षिकी पूजा देवतानां युगे युगे । तव माघ्याञ्च संक्रान्त्यां न भविष्यति सा पुनः ॥ इत्युक्त्वा मोहिनी शीघ्रं जगाम मदनालयम् । तेन सार्द्धं रतिं कृत्वा बभूव विज्वरा पुनः ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ३३ अध्यायः ॥ विस्तरस्तु ब्रह्मन्शब्दे द्रष्टव्यः ॥ (मोहकर्त्तरि त्रि । यथा, भागवते । ३ । ६ । ३५ । “अतो भागवती माया मायिनानपि मोहिनी । यत् स्वयञ्चात्मवर्त्मात्मा न वेद किमुतापरे ॥”)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मोहिनी¦ स्त्री मुह--णिनि।

१ अप्सरीभेदे यस्याः शापात्ब्रह्मणोऽपूज्यत्वं तत्कथा ब्रह्मवै॰ ज॰ ख॰

३३ अ॰। अमृतमन्थनकाले दैत्यानां मोहनाय स्त्रीरूपिणि भगव-दवतारभेदे च।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मोहिनी¦ f. (-नी)
1. A kind of jasmine, commonly Tripurama4li.
2. [Page580-b+ 60] VISHN4U in the form of a fascinating woman.
3. A name of an APSARA
4. E. मोह folly, इनि aff., and fem. aff. ङीष् |

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मोहिनी [mōhinī], 1 N. of an Apsaras.

A fascinating woman (the form assumed by Viṣṇu at the time of cheating the demons of nectar.)

The flower of a kind of jasmine.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

मोहिनी f. a fascinating woman MW. (See. RTL. 65 n. 1 )

मोहिनी f. the flower of a species of jasmine L.

मोहिनी f. N. of an अप्सरस्Pan5car.

मोहिनी f. of a daughter of रुक्मा-ङ्गदVP.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--the thirteenth अवतार् of विष्णु (नारायण) to delude the Asuras from having any share of the अमृत and distribute it to the Devas; reappeared in that form before शिव at his request and शिव who got enamoured of her, ran after her letting his seed fall down; फलकम्:F1: भा. I. 3. १७; VIII. 8. ४१-46; Chh. 9 and १२ (whole) M. २५१. 7; वा. २५. ४८.फलकम्:/F a शक्ति. फलकम्:F2: Br. IV. १०. २७. ३४; १९. ६५ and ७४; २०. 6, ३८ and ५७; ४४. ७२ and १४१.फलकम्:/F [page२-743+ २६]

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

MOHINĪ : The female form of Mahāviṣṇu. Devas and Asuras quarrelled with each other over the right of partaking the Amṛta (nectar) obtained from the sea of Milk. At that time Mahāviṣṇu appeared before them in the guise of a beautiful maiden of maddening charm and the asuras were guilefully made to turn their attention on her for some time during which time the nectar was carried away by the Devas. The female form of Mahāviṣṇu was called Mohinī.

Śiva fell in love with Mohinī and by the union of the two was born Śāstā. (See under Amṛtam). (8th Skandha, Bhāgavata).


_______________________________
*3rd word in left half of page 505 (+offset) in original book.