यवक्षार
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
यवक्षारः, पुं, (यवजातः क्षारः । शाकपार्थिव- वत् समासः ।) क्षारविशेषः । यथा, -- “नरसारयवक्षारस्फटिकारित एव काचवक- यन्त्रैः । बहुशः पात्यं सत्त्वं तद्धि महाद्रावकन्नाम ॥” इति रत्नावली ॥ तत्पर्य्यायः । यवाग्रजः २ पाक्यम् ३ । इत्यमरः । २ । ९ । १०८ ॥ यवलासः ४ यवशूकः ५ सारकः ६ रेचकः ७ यवनालकः ८ । इति शब्दरत्नावली ॥ यावशूकः ९ क्षारः १० तर्क्ष्यः ११ तीक्ष्णरसः १२ यवनालजः १३ इति रत्नमाला ॥ यवजः १४ यवशूकजः १५ यवाह्वः १६ यवापत्यम् १७ । अस्य गुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । कफवातो- दरार्त्तिनाशित्वम् । आमशूलाश्मरुक्कृत्स्नविष- दोषहरत्वम् । सरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अर्शःश्वासगुल्मग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामय- नाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥ (तथा च । “पाक्यः क्षारो यवक्षारो यवशूको यवाग्रजः । यवक्षारो लघुः स्निग्धः सुसूक्ष्मो वह्निदीपनः ॥ निहन्ति शूलवातामश्लेष्मस्वासगलामयान् । पाण्ड्वर्शोग्रहणीगुल्मानाहप्लीहहृदामयान् ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे प्रथमे भागे ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
यवक्षार पुं।
यवक्षारः
समानार्थक:यवक्षार,यवाग्रज,पाक्य
2।9।108।2।4
मनःशिला मनोगुप्ता मनोह्वा नागजिह्विका। नैपाली कुनटी गोला यवक्षारो यवाग्रजः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, मूलकम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
यवक्षार¦ पु॰ यवजातः क्षारः। यवजातक्षारे लवणभेदे शब्दर॰
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
यवक्षार¦ m. (-रः) Salt-petre, nitre, nitrate of potash. E. यव barley क्षार ashes or salt; being prepared, according to some of the com- mentators, accurately enough, from burnt barley, the potash being thus procured; according to others it is so termed, from the crystals being supposed to resemble the spike of the plant.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
यवक्षार/ यव--क्षार m. an alkali prepared from the ashes of burnt green barley-corns Sus3r. S3a1rn3gS.