यवक्षारः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

यवक्षारः, पुं, (यवजातः क्षारः । शाकपार्थिव- वत् समासः ।) क्षारविशेषः । यथा, -- “नरसारयवक्षारस्फटिकारित एव काचवक- यन्त्रैः । बहुशः पात्यं सत्त्वं तद्धि महाद्रावकन्नाम ॥” इति रत्नावली ॥ तत्पर्य्यायः । यवाग्रजः २ पाक्यम् ३ । इत्यमरः । २ । ९ । १०८ ॥ यवलासः ४ यवशूकः ५ सारकः ६ रेचकः ७ यवनालकः ८ । इति शब्दरत्नावली ॥ यावशूकः ९ क्षारः १० तर्क्ष्यः ११ तीक्ष्णरसः १२ यवनालजः १३ इति रत्नमाला ॥ यवजः १४ यवशूकजः १५ यवाह्वः १६ यवापत्यम् १७ । अस्य गुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । कफवातो- दरार्त्तिनाशित्वम् । आमशूलाश्मरुक्कृत्स्नविष- दोषहरत्वम् । सरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अर्शःश्वासगुल्मग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामय- नाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥ (तथा च । “पाक्यः क्षारो यवक्षारो यवशूको यवाग्रजः । यवक्षारो लघुः स्निग्धः सुसूक्ष्मो वह्निदीपनः ॥ निहन्ति शूलवातामश्लेष्मस्वासगलामयान् । पाण्ड्वर्शोग्रहणीगुल्मानाहप्लीहहृदामयान् ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे प्रथमे भागे ॥)