यावकः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

यावकः, पुं, (यव एव यावः स इवेति इवार्थे कन् । यद्बा, याव एव । याव + “यावादिद्यः कन् ।” ५ । ४ । २९ । इति स्वार्थे कन् ।) कुल्मासः । इत्यमरः । २ । ९ । १९ ॥ “द्वे वोरोध्यान्ये । कुलत्थ इत्यन्ये माषाकृतिपत्रे काश्मीरेषु तुल- सीति ख्याते । इति सुभूतिः ॥ यव इव गुणेन इति यवकः विकारसंघेति कः । यवक एव यावकः स्वार्थे ष्णः । कुलेन मस्यति परिणमति कुल्मासः मसीर्य ई परिमाणे परीणामे घञ् मनीषादित्वादलुक् । कुल्मासो दन्त्यसकारवान् मूर्द्ध्वन्यषकारवांश्च । कुल्मासो रभसश्चेति दन्त्यान्ते रक्षित इति मधुः ॥ कुल्माषो यावके पुंसि काञ्जिके तु नपुंसकमिति, मूर्द्धन्यान्ते रभसः ।” इति भरतः ॥ “यवकः स्यात्तु कुल्माषः कुल्मासो यावकोऽपि च वोरवाख्ये षष्टिके वा कुल्मे काश्मीरदेशजे । शालिधान्येषु चत्वार इति केचित् प्रचक्षते ॥” इति शब्दरत्नावली ॥ * ॥ यावान्नम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, मनौ । ११ । १२६ । “सङ्करापात्रकृत्यासु मासं शोधनमैन्दवम् । मलिनी करणीयेषु तप्तः स्याद्यावकैस्त्र्यहम् ॥”) अलक्तकः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, किराते । ५ । ३९ । “इह सनियमयोः सुरापगाया- मुषसि सयावकसव्यपादलेखा । कथयति शिवयोः शरीरयोगं विषमपदा पदवी विवर्त्तनेषु ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

यावकः [yāvakḥ] कम् [kam], कम् 1 Food prepared from barley; भुञ्जानो यावकं रुक्षं दीर्घकालमरिंदम Mb.12.3.44; Mb.12.215.22; 12.321.49; Ms.11.125.

Lac, red lac; लक्ष्यते स्म परिरक्ततयात्मा यावकेन वियतापि युवत्याः Śi.1.9;5.13;7.67; Ki.5.4; उत्क्षिप्य यावकरसं किरती तथान्या Bil. Ch.79.

Half-ripe barley; अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयसे त्वरम् Mb.12.321.49.

Awnless barley.

Forced rice.

A kind of kidney-bean.

A kind of observance (व्रत) in which one lives only on the grains of barley found in cow-dung; गवां निर्हारनिर्मुक्ताद् यावकात् तद्विशिष्यते Mb.13.26.38.