योक्त्रम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

योक्त्रम्, क्ली, (युज्यतेऽनेनेति । युज् + “दाम्नीशसयु- युजस्तुतुदेति ।” ३ । २ । १८२ । इति ष्ट्रन् ।) युगेन सह ईशादण्ड आवध्यते अनेन तत् । योत् दडि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । आबन्धः २ योत्रम् ३ । इत्यमरः । २ । ९ । १३ ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ५ । ३३ । २ । “स त्वं न इन्द्र धियमानो अर्कैर्हरीणां वृषन् योक्त्रमश्रेः ॥” “योक्त्रं नियोजनरज्जुं अश्रः आश्रयसि ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥ मन्थनरज्जुः । यथा, रामायणे । १ । ४५ । १८ । “ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासु- किम् । मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

योक्त्रम् [yōktram], 1 A cord, rope, thong, halter.

The tie of the yoke of a plough.

The rope by which an animal is tied to the pole of a carriage; छेदने चैव यन्त्राणां योक्त्ररश्म्योस्तथैव च Ms.8.292.

A churning cord; ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम् Rām.1.45.18,19.