योगारूढ
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
योगारूढः, त्रि, (योगं विषयनिवृत्तिं यमादिकं वा आरूढः ।) इन्द्रियभोग्येषु शब्दादिषु तत्साधन- कर्म्मसु चानासक्तः । तस्य लक्षणं यथा, -- “यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्म्मस्वनुषज्जते । सर्व्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥” इति श्रीभगवद्गीतायाम् । ६ । ४ ॥ * ॥ “कीदृशोऽयं योगारूढो यस्य शमः कारण- मुच्यते इत्यत्राह यदेति । इन्द्रियार्थेषु इन्द्रिय- भोग्येषु शब्दादिषु तत्साधनेषु च कर्म्मसु यदा नानुषज्जते आसक्तिं न करोति । तत्र हेतुः आसक्तिमूलभूतान् सर्व्वान् भोगविषयान् कर्म्मविषयांश्च सङ्कल्पान् संन्यसितुं त्यक्तुं शीलं यस्य सः । तदा योगारूढ उच्यते ।” इति तट्टी- कायां श्रीधरस्वामी ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
योगारूढ¦ पु॰ योगमारूढः आ + रुह--क्त।
“यदा तु ने-न्द्रियार्थेषु न कर्मष्वनुषज्जते। सर्वसंकल्पसन्त्यासी यो-गारूढस्तदोच्यते” इत्युक्ते योगिभेदे
“योगारूढस्य तस्यैवशमः कारणमुच्यते” इति गीता।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
योगारूढ¦ mfn. (-ढः-ढा-ढं) Engaged in devotional exercises. E. योग, and आरूढ mounted on.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
योगारूढ/ योगा mfn. absorbed in profound or abstract meditation Nr2isUp.