रथन्तर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
रथन्तरः, त्रि, रथेन तरति यः । इति मुग्धबोध- व्याकरणम् ॥ (कल्पविशेषे, पुं । यथा, मत्स्य- पुराणे । ५३ । ३३ -- ३४ । “रथन्तरस्य कल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य यत् । सावर्णिना नारदाय कृष्णमाहात्म्यसंयुतम् ॥ यत्र ब्रह्मवराहस्य चरितं वर्ण्यते मुहुः । तदष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्त्तमुच्यते ॥” रथेन तरतीति । तॄ + “संज्ञायां भृतॄवृजि- धारिसहितपिदमः ।” ३ । २ । ४६ । इति खच् । मुम्च । अत्र व्युत्पत्तिमात्रम् । नत्व- वयवार्थानुगमः । सामभेदे, क्ली । यथा, ऋग्- वेदे । १ । १६४ । २५ । “जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथन्तरे सूर्य्यं पर्य्य- पश्यत् ॥” “रथन्तरे एतन्नामके साम्नि ।” इति तद्भाष्ये सायणः । स्त्रियां ङीप् । रथन्तरी । पौरवस्य ईलिनस्य भार्य्या । यथा, महाभारते । १ । ९४ । १७ । “रथन्तर्य्यां सुतान् पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः । ईलिनो जनयामास दुष्मन्तप्रभृतीन् नृपान् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
रथन्तर¦ त्रि॰ रथेन तरति तॄ--खच् मुम् च।
१ रथनेतरि।
“अभित्वा शूर” इत्यस्यामृचि गीते
२ सामभेदे न॰।
“स्वरादिविशेषानुपूर्वीमात्रस्वरूपे ऋगक्षरव्यतिरिक्तं यत्गानम् तद्रथन्तरम्” सामार्चिकभाष्यम्।
“वामदेव्यं वृहत्साम ज्येष्ठसाम रथन्तरम्” इत्युपक्रमे
“पश्चिमे द्वार-पालौ तु पठेतां सामगाविति” वि॰ पा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
रथन्तर¦ n. (-रं) The Sa4ma-Ve4da. E. रथ (as by) a car, तॄ to pass, (the world,) खच् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
रथन्तरम् [rathantaram], A Vedic Sāma; स्वरादीविशेषानुपूर्वीमात्रस्वरूपे ऋगक्षरव्यतिरिक्तं यद् गानं तद् रथन्तरम् । (सामर्चिकभाष्यम्); एतद्रथन्तरमग्नौ प्रोतम् Ch. Up.2.12.1; रथन्तरेण तं तात वसिष्ठः प्रत्यबोधयत् Mb.14.11.19 (com. रथो मायारूपो विग्रहः तं तरत्यनेन तद्रथन्तरम् । 'अहं ब्रह्मास्मि' इति वाक्यं तेन वसिष्ठो गुरुस्तं प्रत्यबोधयत्).
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--a जयादेव and son of ब्रह्मा; a man- त्रशरीर. Br. III. 3. 6; वा. ६६. 6; ६७. 5.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
RATHANTARA I : A Sāman, which, having assumed form, worships Brahmā in his court. (Sabhā Parva, Chapter 11, Verse 30). This Rathantara sāman poss- esses the power to cure fainting fits. Once Vasiṣṭha res- tored Indra to consciousness with this Sāman. (Śānti Parva, Chapter 281, Verse 21).
_______________________________
*10th word in left half of page 644 (+offset) in original book.
RATHANTARA II : Son of the Agni called Pāñcajanya. He was also called Tarasāhara. (Vana Parva, Chapter 222, Verse 7).
_______________________________
*11th word in left half of page 644 (+offset) in original book.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
रथन्तर न.
एक ईंट का नाम, मा.श्रौ.सू. 6.2.3.1 (वेदि के दक्षिणी पक्ष में पाँचवीं तह में); एक साम का नाम, जै.ब्रा. I.135, 146।