रन्तिदेव

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रन्तिदेवः, पुं, (रमते इति । रम + संज्ञायां तिक् । रन्तिश्चासौ देवश्चेति ।) विष्णुः । चन्द्र- वंशीयनृपतिभेदः । स तु साङ्कृतिपुत्त्रः । इति मेदिनी । वे, ६२ ॥ (यथा, भागवते । ९ । २१ । २ । “गुरुश्च रन्तिदेवश्च संकृतेः पाण्डुनन्दन ! । रन्तिदेवस्य महिमा इहामुत्र च गीयते ॥” अयं हि याज्ञिको दाताग्रगण्य इति पुराणेषु श्रूयते । एतद्यज्ञहतगोचर्म्मरसेनैव चर्म्मण्वती नदी जाता । यथा, महाभारते । ३ । २०७ । ८ -- ९ । “राज्ञो महानसे पूर्ब्बं रन्तिदेवस्य वै द्बिज । द्वे सहस्रे तु वध्येते पशूनामन्वहं तदा ॥ अहन्यहनि वध्येते द्बे सहस्रे गवां तथा । समांसं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः ॥ अतुला कीर्त्तिरभवत् नृपस्य द्विजसत्तम ! ॥” तथाच तत्रैव । १२ । २९ । १२२ -- १२८ । “उपातिष्ठंश्च पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् । ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥ महानदी चर्म्मराशेरुत्क्लेदात् सुश्रुवे यतः । ततश्चर्म्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥ ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान् सदसि प्रतते नृपः । तुभ्यं निष्कं तुभ्यं निष्कमिति क्रोशन्ति वै द्बिजाः । सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान् संप्रपद्यते । अन्वाहार्य्योपकरणं द्रव्योपकरणञ्च यत् ॥ घटाः पात्र्यः कटाहानिस्थाल्यश्च पिठराणि च । नासीत् किञ्चिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥ सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसन् गृहे । आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥ तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः । सूपभूयिष्ठमश्रीध्वं नाद्यमांसं यथा पुरा ॥”) कुक्कुरः । इति शब्दरत्नावली ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रन्तिदेव¦ पु॰ रम--संज्ञायां तिक् कर्म॰।

१ विष्णौ मेदि॰।

२ चन्द्र-वंश्ये नृपभेदे

३ कुक्कुरे च पुंस्त्री॰ शब्दर॰ स्त्रियां ङीष्। [Page4792-b+ 38]

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रन्तिदेव¦ m. (-वः)
1. A name of VISHN4U.
2. A king of lunar dynasty; also called S4ASIDE4VA.
3. A dog. E. रन्ति sport, देव deity.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रन्तिदेवः [rantidēvḥ], 1 N. of a king of the lunar race, sixth in descent from Bharata. [He was very pious and benevolent. He possessed enormous riches, but he spent them in performing grand sacrifices. So great was the number of animals slaughtered during his reign both in sacrifices as well as for use in his kitchen that a river of blood is supposed to have issued from their hides which was afterwards appropriately called चर्मण्वती; स्रोतोमूर्त्या भुवि परिणतां रन्तिदेवस्य कीर्तिम् Me.47 and Malli. thereon.]

N. of Viṣṇu.

A dog.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रन्तिदेव/ रन्ति--देव m. N. of विष्णुL.

रन्तिदेव/ रन्ति--देव m. of a king of the lunar race (son of संकृति; he spent his riches in performing grand sacrifices and the blood which issued from the bodies of the slaughtered victims was changed into a river called चर्मण्-वतीSch. on Megh. 46 ) MBh. Ka1v. Pur.

रन्तिदेव/ रन्ति--देव m. of another king Hcar.

रन्तिदेव/ रन्ति--देव m. of a teacher of योगand various authors , esp. of a lexicographer (= रन्ति) Cat.

रन्तिदेव/ रन्ति--देव m. a dog W.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

(I)--a son of सम्कृति: attained permanent fame. He performed a sacrifice when he gave up all he had and suffered with his family having nothing to eat for fortyeight days. When he had something to eat, there came a Brahmana guest and a वृषल, and another guest with dogs around him; they all shared it. When he had some- thing to drink, there came a Pulkasa and asked for the drink and got it. To such a high soul, the gods showed दर्शन्. All his followers became Yogins, himself having realised the योगमाया of विष्णु. फलकम्:F1:  भा. IX. २१. 2-१८; X. ७२. २१; II. 7. ४४; Vi. IV. १९. २२.फलकम्:/F परीक्षित् compared to him for his generosity. फलकम्:F2:  भा. I. १२. २४; Br. III. ३४. ३८.फलकम्:/F

(II)--a son of महायशस्. M. ४९. ३७.

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

RANTIDEVA : The Kindest and the most liberal of the Kings in ancient India.

1). Genealogy. Descended from Viṣṇu thus: Atri-Candra Budha-Purūravas-Āyus-Nahuṣa-Yayāti-Pūru- Janamejaya-Prācinvān-Pravīra-Namasyu-Vītabhaya Śuṇḍu-Bahuvidha-Saṁyāti-Rahovādī-Raudrāśva- Matināra-Santurodha-Duṣyanta-Bharata-Suhotra- Suhotā-Gala-Garda-Suketu-Bṛhatkṣatra-Nara-Saṅkṛti Rantideva.

2). His importance. Rantideva's unique kindness is very famous in history. After the great war was over, Nārada once narrated the stories of sixteen kings to Dharmaputra. There are a number of stories relating to Rantideva's kindness, hospitality etc. He had enga- ged 20,000 people to cook food for guests who came to the palace everyday. He was very vigilant about treat- ing guests day and night alike. He gifted away all wealth which had been righteously earned, to brahmins. He learned Vedas and subdued enemies by Dharma (righteousness). The very blood that flowed from the skin of cattle killed to entertain his guests formed itself into a river called Carmaṇvati. (Śānti Parva, Chapter 29. 21,000 cows were daily killed for the guest. (Droṇa Parva, Chapter 67).

3. Other information.

(i) Rantideva entered Svarga by giving Vasiṣṭha warm water. (Śānti Parva, Chapter 234, Verse 17).

(ii) He once worshipped maharṣis with fruits and vege- tables and achieved his desire. (Śānti Parva, Chapter 292, Verse 7).

(iii) He never ate flesh. (Anuśāsana Parva, Chapter 115, Verse 67).

(iv) He entered heaven once by making oblations to Vasiṣṭha. (Anuśāsana Parva, Chapter 137, Verse 6).

(v) He is recognised as one of the Mahārājas who are to be remembered both at dawn and at dusk. (Anu- śāsana Parva, Chapter 150, Verse 51).


_______________________________
*10th word in right half of page 642 (+offset) in original book.