रम्यकम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रम्यकम्, क्ली, (रम्यते जनोऽत्रेति । रम् + यत् । ततः कप् संज्ञायां कन् वा ।) वर्षविशेषः । इति जटाधरः ॥ एतस्य विवरणं यथा, -- “दक्षिणेन तु मेरोस्तु श्वेतस्य चोत्तरेण च । वायव्यं रम्यकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः ॥ मतिप्रधाना विमला जरादुर्गविवर्जिताः । तत्रापि सुमहान् वृक्षो न्यग्रोधो रोहितः स्मृतः । तत्फलप्राशनादेव जीवन्ति बहुवासरम् ॥” इति वराहपुराणे रुद्रगीतानामाध्यायः ॥ (तथाच देवीभागवते । ८ । ९ । १८ -- २३ । “रम्यके नाम वर्षे च मूर्त्तिं भगवतः पराम् । मात्स्यां देवासुरैर्व्वन्द्यां मनुः स्तौति निरन्तरम् ॥ मनुरुवाच । ओ~ नमो मुख्यतमाय नमः सत्त्वाय प्राणायौजसे बलाय महामत्स्याय नमः । अन्तर्व्वहिश्चाखिललोकपालकै- रदृष्टरूपो विचरस्युरुस्वनः । स ईश्वरस्त्वं स इदं वशे नय- न्नाम्ना यथा दारुमयीं नरः स्त्रियम् ॥ यं लोकपालाः किल मत्सरज्वरा हित्वा यतन्तोऽपि पृथक् समेत्य च । पातुं न शेकुर्द्दिपदश्चतुष्पदः सरीसृपं स्थाणु यदत्र दृश्यते ॥ भवान् युगान्तार्णव ऊर्म्मिमालिनि क्षौणीमिमामोषधिवीरुधां निधिम् । मया सहोरुक्रमतेऽज ओजसा तस्मे जगत्प्राणगणात्मने नमः ॥ एवं स्तौति च देवेशं मनुः पार्थिवसत्तमः । मत्स्यावतारं देवेशं संशयच्छेदकारणम् ॥ ध्यानयोगेन देवस्य निर्धूताशेषकल्मषः । आस्ते परिचरन् भक्त्या महाभागवतोत्तमः ॥” तथाच मात्स्ये । ११२ । ३० ॥ वैष्णवे । २ । २ । १३ ॥ ब्रह्माण्डे च । ९ । १ । ७ ॥ द्रष्टव्यम् ॥) पटोल- मूलम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, सुश्रुते । १ । २९ अध्याये । “कम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतकीत्यादयः ॥” पुं, आग्निध्रपुत्त्रभेदः । एतन्नामानुसारेणैव रम्यक- वर्षोऽभवत् । यथा, भागवते । ५ । २ । १९ । “तस्यामुह वा आत्मजान् स राजवर्य्य आग्नीध्रो नाभिकिंपुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मय- कुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान् नवपुत्त्रानजनयत् ॥”)