राशिः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
राशिः, पुं, (राशते इति । राश शब्द + इण् । यद्वा, अश्नुते व्याप्नोतीति । अशू व्याप्तौ + “अशि- पणाय्यो रुडायलुकौ च ।” उणा० ४ । १३२ । इति इण् रुडागमश्च ।) धान्यादिसमूहः । तत्पर्य्यायः । पुञ्जः २ उत्करः ३ कूटम् ४ । वृषः सदृशरूपेषु चरते गोकुलादिषु । तस्याधिवासभूमिस्तु कृषीबलधराश्रया ॥ स्त्रीपुंसयोः समं भद्रशय्यासनपरिग्रहैः । बीणावाद्यधृङ्मिथुनं गीतनर्त्तकशिल्पिषु ॥ स्थितं क्रीडा रतिर्न्नित्यं विहारोऽवनिरस्य तु । मिथुनं नाम विख्यातं राशिर्द्वेधात्मकः स्मृतः ॥ कर्किः कुलीरेण समः सलिलस्थः प्रकीर्त्तितः । केदारवापीपुलिनविविक्तावनिरेव च ॥ सिंहस्तु पर्व्वतारण्यदुर्गकन्दरभूमिषु । वसते व्याधपल्लीषु गह्वरेषु गुहासु च ॥ या हि प्रदीपककरा नावारूढा च कन्यका । चरते स्त्रीरतिस्थाने वसते तद्वनेषु च ॥ तुलापाणिश्च पुरुषो वीथ्यापणविचारकः । नगराध्वनि शालासु वसते तत्र नारद ॥ स्वभ्रवल्मीकसञ्चारी वृश्चिको वृश्चिकाकृतिः । वृषगोमयकीटोऽहिपाषाणादिषु संस्थितः ॥ धनुस्तुरङ्गजघनो दीप्यमानो धनुर्द्धरः । बाजिशूरोऽस्त्रविद्बीरः स्थायी युद्धबलादिषु ॥ मृगास्यो मकरो ब्रह्मन् ! वृषस्कन्धः फणाङ्गदः । मकरोऽसौ नदीचारी वसते च महोदधौ ॥ रिक्तकुम्भश्च पुरुषः स्कन्धधारी जलाप्लुतः । दूतशालाचरः कुम्भस्थायी शौण्डिकसद्मसु ॥ मीनरूपत्वमासक्तो मीनस्तीर्थाम्बुसञ्चरः । वसते पुण्यदेशेषु देवब्राह्मणपूजकः ॥ लक्षणं गदितं तुभ्यं मेषादीनां महामुने । न कस्यचित्त्वयाख्येयं गुह्यमेतत् पुरातनम् ॥ एतन्मया ते कथितं सुरर्षे यथा त्रिनेत्रः प्रममाथ यज्ञे । पुण्यं पुराणं परमं पवित्रं संशृण्वतां पापहरं शिवञ्च ॥” इति श्रीवामनपुराणे पुलस्त्यनारदसंवादे हर- ललितः पञ्चमोऽध्यायः ॥
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
राशिः [rāśiḥ], m., f. [अश्नुते व्याप्नोति, अश्-इञ् धातोरुडागमश्च; cf. Uṇ.4.132]
A heap, mass, collection, quantity, multitude; मृदुनि मृगशरीरे तूलराशाविवाग्निः Ś1; धनराशिः, तोयराशिः, यशोराशिः &c.
The numbers or figures put down for any arithmetical operation (such as adding, multiplying &c.)
A sign of the zodiac.
Mathematics; Ch. Up.7.1.2.
One-twelfth part of the ecliptic.
An astrological house. -Comp. -अधिपः the regent of an astrological house. -गत a.
heaped, piled up.
summed up.
algebraical or arithmetical. -चक्रम् the zodiac. -त्रयम् the rule of three.-नामन् n. a name given to a child taken from the Rāśi under which he is born. -पः the regent of an astrological house. -भागः a fraction. ˚अनुबन्धः the addition of fractions. -भेदः a division of a zodiacal sign or astrological house. -भोगः the passage of the sun, moon, or any planet through a sign of the zodiac.-मण्डलम् (= -चक्रम् above). -वर्धन a.
adding to the number (संख्यापूरक).
(fig.) useless; राशिवर्धनमात्रं स नैव स्त्री न पुनः पुमान् Mb.5.133.23. -व्यवहारः (in Arith.) the method for finding the quantity contained in a heap. -स्थ a. accumulated.