रौक्ष्यम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रौक्ष्यम्, क्ली, (रूक्षस्य भावः । रूक्ष + ष्यञ् ।) रूक्षता । रूक्षस्य भाव इत्यर्थे ष्ण्यप्रत्ययेन निष्पन्नम् । तथा हि । “तैलं यद्रौक्ष्यदोषघ्नं तैलं यच्चार्द्रकं स्मृतम् । तेन त्वां स्नापयाम्यद्य जगन्मातरमम्बिकाम् ॥” इति दुर्गापूजायां महाष्टमीमहानवम्योर्महा- स्नानप्रकरणे देवीपुराणम् ॥ (तथा च । “ये रसा वातशमना भवन्ति यदि तेषु वै । रौक्ष्यलाघवशैत्यानि न ते हन्युः समीरणम् ॥” इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४० अध्यायः ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

रौक्ष्यम् [raukṣyam], 1 Hardness, dryness, aridity.

Roughness, harshness, cruelty; प्रतिषेधरौक्ष्यम् R.5.58; निदेश˚ 14.58.

Poverty; अकल्ककस्य विप्रस्य रौक्ष्यात् करकृतात्मनः Mb. 13.23.53.