वर्गोत्तम

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वर्गोत्तमः, पुं, (वर्गेषु उत्तमः ।) चराणां अर्थात् मेषकर्क्कटतुलामकरराशीनां प्रथमोऽंशः । स्थिराणां अर्थाद्वृषसिंहवृश्चिककुम्भराशीनां पञ्चमोऽंशः । द्व्यात्मकानां अर्थात् मिथुनकन्या- धनुर्मीनराशीनां नवमोऽंशश्च । यथा, -- “चराणां प्रथमे चांशे स्थिराणां पञ्चमे तथा । नवमे द्व्यात्मकानाञ्च वर्गोत्तम इति स्मृतः ॥” अपि च । राशीनां स्वकीयनवांशः । यथा, -- “स्वनवांशस्तु राशीनां वर्गोत्तम इति स्मृतः ॥” इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वर्गोत्तम¦ पु॰ वर्गेषु षट्सु क्षेत्रादिषु उत्तमः मवांशः।
“चराणां प्रथमे चांशे स्थिराणां पञ्चमे तथा। ह्यात्म-कानाञ्च नवमे वर्गोत्तम इति स्मृतः” इति ज्योतिषोक्तेत्रिंशांशकात्मकराशेर्नवांशभेदे।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वर्गोत्तम/ वर्गो m. = वर्गा-न्त्यAPra1t. Sch.

वर्गोत्तम/ वर्गो m. (in astrol. ) " chief of a class " , N. of the Ram and the Bull and the Twins (being the first in a partic. grouping of the zodiacal signs) Var.