वार्त्तिक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वार्त्तिकः, पुं, (वृत्तिं वेदेति । वृत्ति + उक्थादित्वात् ठक् ।) प्रवृत्तिज्ञः । चरः । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । ३४ । ७६ । “दुर्गतो वार्त्तिकजनो लोभात् किं नाम ना चरेत् ॥” (वार्त्ता कृष्यादिस्तत्र साधुः । ठक् ।) वैश्यः । (वार्त्ते आरोग्ये साधुरिति । ठक् ।) वर्त्तिक- पक्षी । इति राजनिर्घण्टः ॥ वार्त्ताकी । इति शब्दरत्नावली ॥ (वृत्तौ साधुरिति । वृत्ति + “कथादिभ्यष्ठक् ।” ४ । ४ । १०२ । इति ठक् । सूत्रवृत्तिनिपुणे, त्रि ॥)
वार्त्तिकम्, क्ली, (वृत्तिर्ग्रन्थसूत्रविवृतिः । तत्र साधुः । वृत्ति + “कथादिभ्यष्ठक् ।” ४ । ४ । १०२ । इति ठक् ।) उक्तानुक्तदुरुक्तार्थव्यक्तीकारक- ग्रन्थः । यथा, -- “उक्तानुक्तदुरुक्तार्थचिन्ताकारि तु वार्त्तिकम् ॥” इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वार्त्तिक¦ न॰ दात्तरूपेण कृतो ग्रन्थः ठक्।
“उक्तानुक्त-[Page4885-a+ 38] दुरुक्तार्थव्यक्तकारि तु वार्त्तिकम्” इत्युक्ते सूत्रानुक्ता-द्यर्थाविष्कारके ग्रन्थभेदे हेमच॰। वार्त्तायां तद्धरणे{??}युक्तः ठक्।
२ चर त्रि॰। वृत्तिः कृष्यादिः प्रयो-जनमस्य ठञ।
३ वैश्ये
४ वर्त्तिकाखगे पुंस्त्री॰ स्त्रियांङीष्। राजनि॰
५ वार्त्ताकौ शब्दर॰।
६ खगभेदे (वटेल)स्त्री हारा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वार्त्तिक¦ mfn. (-कः-की-कं)
1. Relating to news, bringing or conveying in- telligence, &c.
2. Commentatory, explanatory, belonging to a comment or gloss, (as a rule, &c.) m. (-कः)
1. An intelligencer, an informer, an agent or envoy.
2. A man of third or mercantile tribe. n. (-कं) A gloss, a commentary, especially a supplementary explanation added to a grammatical or philosophical aphorism, and its immediate elucidation, supplying or illustrating both text and comment; it is defined to be, the exposition of the meaning, of that which is said, of that which is left unsaid, and of that which is ill or imperfectly said. f. (-का) A kind of quail. E. वृत्ति news, &c., or a comment, aff. ठक् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वार्त्तिक [vārttika], a. (-की f.) [वृत्ति-ठक्]
Relating to news.
Bringing news.
Explanatory, glossarial.
कः An emissary, a spy.
A husbandman (a man of the third tribe).
A mineralogist; L. D. B.
A trader, businessman.
A physician.
का Business, trade.
News; कः पन्थाः का च वार्त्तिका Mb.3.313.114.-कम् [वृत्तिरूपेण कृतो ग्रन्थः] An explanatory or supplementary rule which explains the meaning of that which is said, of that which is left unsaid, of that which is imperfectly said; or a rule which explains what is said or but imperfectly said and supplies omissions; उक्तानुक्तदुरुक्तार्थव्यक्ति (or चिन्ता)कारि तु वार्त्तिकम् (the term is particularly applied to the explanatory rules of Kātyāyana on Pāṇini's Sūtras). -Comp. -कारः N. of Kātyāyana.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वार्त्तिक mfn. (fr. वार्त्ताand वृत्ति)skilled in a profession or business(= वृत्तौ साधुःor वृत्तिम् अधी-ते वेद वा) g. कथा-दि
वार्त्तिक mfn. and g. उक्था-दि
वार्त्तिक mfn. relating to news , bringing or conveying intelligence W.
वार्त्तिक mfn. explanatory , glossarial , containing or relating to a critical gloss or annotation(See. n. )
वार्त्तिक m. a businessman , trader Katha1s.
वार्त्तिक m. an emissary , envoy MBh.
वार्त्तिक m. one who knows antidotes , conjurer , physician L.
वार्त्तिक m. the egg-plant L.
वार्त्तिक m. a sort of quail (prob. w.r. for वार्तिकाSee. )
वार्त्तिक n. an explanatory or supplementary rule , critical gloss or annotation (added to a grammatical or philosophical सूत्रand defined to be " the exposition of the meaning , of that which is said , of that which is left unsaid , and of that which is ill or imperfectly said " ; the term वार्त्तिकis , however , especially applied to कात्यायन's critical annotations on the aphorisms of पाणिनि's grammar , the object of which is to consider whether पाणिनि's rules are correct or not , and to improve on them where this may be found to be necessary ; and also to similar works on various matters by कुमारिल, सुरेश्वरetc. ; See. तन्त्र-व्, श्लोक-व्)
वार्त्तिक n. a marriage feast L.