विडङ्गम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

विडङ्गम्, क्ली पुं, (विड आक्रोशे + “विडादिभ्यः कित् ।” उणा० १ । १२० । इति अङ्गच् । सच कित् ।) स्वनामख्यातौषधम् । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ५५ । ७ । “घृतोशीरतिलक्षौद्रविडङ्गक्षीरगोमयैः । आमूलस्कन्धलिप्तानां सङ्क्रामणविरोपणम् ॥”) तत्पर्य्यायः । वेल्लम् ३ अमोघा ३ चित्रतण्डुला ४ तण्डुलः ५ क्रिमिघ्नः ६ । इत्यमरः ॥ रसायनः ७ पावकः ८ भस्मकम् ९ । इति जटाधरः । वैलुः १० मोघा ११ तण्डुलुः १२ । इति शब्द- रत्नावली ॥ जन्तुघ्नम् १३ चित्रतण्डुलम् १४ क्रिमिघ्नम् १५ क्रिमिशत्रुः १६ गर्द्दभम् १७ कैवलम् १८ । इति रत्नमाला ॥ विडङ्गा १९ कृमिहा २० चित्रा २१ तण्डुला २२ तण्डुली- यका २३ वातारितण्डुला २४ जन्तुघ्नी २५ मृगगामिनी २६ कैराली २७ गह्वरा २८ कापाली २९ वरासुः ३० चित्रबीजा ३१ जन्तु- हन्त्री ३२ । अस्य गुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । लघुत्वम् । वातकफार्त्त्यग्निमान्द्यारुचिभ्रान्ति- कृमिदोषविनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ ईषत्तिक्तत्वम् । क्रिमिविषनाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥ “विडङ्गं कटु तीक्ष्णोष्टं रूक्षं वह्निकरं लघु । शूलाध्मानोदरश्लेष्मक्रिमिवातविबन्धनुत् ॥” इति भावप्रकाशः ॥