वितण्डा

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वितण्डा, स्त्री, (वितण्ड्यते विहन्यते परपक्षो- ऽनयेति । वि + तण्ड + गुरोश्चेत्यः । टाप् ।) स्वपक्षास्थापना परपक्षव्युदासः । इत्यमर- भरतौ ॥ (यथा, महाभारते । २ । ३६ । ३ । “एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा । प्रत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम् ॥”) कच्वीशाकः । शिलाह्वयः । करवीरी । इति मेदिनी । डे, ३६ ॥ दर्व्वी । इति हारावली ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वितण्डा¦ स्त्री वि + तडि--भावे अ। स्वपक्षाव्यवस्थापनेन परप-क्षमात्रनिराकरणे कथाभेदे अमरः।

२ कच्छीशाकेलाह्वये

४ करव्यां मेदि॰

५ दर्व्यां हारा॰। वितण्डाकथालक्षगं गौ॰ सू॰ उक्तं यथा
“स प्रतिपक्ष-स्यापनाहीनो वितण्डा” सू॰
“स जल्पो वितण्डाभवति किंविशेषणः। प्रतिपक्षस्यापनया हीनः। यौ तौ समानाधिकरणौ विरुद्धौ धर्मौ पक्षप्रतिपक्षा-वित्युक्तौ तयोरेकतरं वैतण्डिको न स्थापयतीति पर-पक्षप्रतिषेधेनैव प्रवर्त्तत इति। अस्तु तर्हि प्रतिपक्ष-हीनो वितण्डा यद्वै खलु तत्परप्रतिषेधलक्षणं वाक्यंस वैतण्डिकस्य पक्षः न ह्यसौ साध्यं कञ्चिदर्थं प्रति-ज्ञाय स्थापयतीति तस्मात् यथान्यासमेवास्तु” वा॰ भा॰। वृत्तौ तु सूत्रमन्यथा व्याख्यातं यथा
“क्रमप्राप्तां वितण्डां लक्षयति स इति। यद्यपि तच्छ-ब्देन जल्पो न परामर्ष्टुं शक्यते जल्पस्य स्थापना-द्वयवतः प्रतिपक्षस्थापनाहीनत्वस्य विरुद्धत्वात् तथापि{??}पन{??}द्वयवत्त्वं विहाय जल्पैकदेशः परामृश्यते प्रति-पक्षो द्वितीय पक्षः तथाच प्रतिपक्षस्थापनाहीना विजि-गीषुकथा वितण्डेति। न च स्वस्य स्थापनीयाभावात्कथमियं कथा प्रवर्त्ततामिति वाच्यम् परपक्षखण्डनेनजयस्यैवोद्देश्यत्वात्। परे तु परपक्षखण्डनेनैव स्वपक्ष-स्वार्थादेव सिद्धिस्तत्साधनाभावेऽपि न प्रवृत्त्यनुसपत्ति-रिति वदन्ति”।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वितण्डा [vitaṇḍā], 1 A captious objection, idle carping a frivolous or fallacious argument or controversy one of the sixteen padārthas or categories in Nyāya philosophy); स (जल्पः) प्रतिपक्षस्थापनाहीनो वितण्डा Gaut. S.

Wrangling, captious criticism in general.

A spoon, ladle.

Benzoin.

The oleander plant.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वितण्डा/ वि-तण्डा f. cavil , captious objection , fallacious controversy , perverse or frivolous argument ( esp. in न्याय, " idly carping at the arguments or assertions of another without attempting to prove the opposite side of the question " See. IW. 64 ) Nya1yas. (695453 -त्वn. Sch. ) Sarvad. MBh. etc.

वितण्डा/ वि-तण्डा f. criticism W.

वितण्डा/ वि-तण्डा f. a ladle , spoon L.

वितण्डा/ वि-तण्डा f. Arum Colocasia L.

वितण्डा/ वि-तण्डा f. = करवीरीL.

वितण्डा/ वि-तण्डा f. = शिला-ह्वयL.