वीरण

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरणम्, क्ली, उशीरतृणम् । तत्पर्य्यायः । वीरणम् २ कटायनम् ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ वीरतरम् ४ । इत्यमरः ॥ वीरभद्रम् ५ । इति रुद्रः ॥ (यथा, भागवते । १० । ११ । ५१ । “तमापतन्तं स निगृह्य तुण्डयोः दोर्भ्यां वकं कंससखं सतां गतिः । पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदावहो वीरणवद्दिवौकसाम् ॥”) अपि च । “स्याद्वीरणं वीरतरु वीरञ्च बहुमूलकम् । वीरणं पाचनं शीतं स्तम्भनं लघु तिक्तकम् ॥ मधुरं ज्वरनुद्वान्तिमेदजित् कफपित्तहृत् । तृष्णास्रविषवीसर्पकृच्छ्रदाहव्रणापहम् ॥ वीरणस्य तु मूलं स्यादुशीरमभयं तथा । अमृणालञ्च सेव्यञ्च समगन्धिकमित्यपि ॥ उशीरं पाचनं शीतं स्तम्भनं लघु तिक्तकम् । मधुरं ज्वरकृद्वान्तिमदनुत् कफपित्तनुत् । तृषास्रविषवीसर्पदाहकृच्छ्रव्रणापहम् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ (पुं, प्रजापतिविशेषः । यथा, महाभारते । १२ । ३४८ । ४१ । “सनत्कुमारादपि च वीरणो वै प्रजापतिः । कृतादौ कुरुशार्द्दूल धर्म्ममेतदधीतवान् ॥” यथा च मात्स्ये । ४ । ४० । “वीरणस्यात्मजायान्तु चक्षुर्म्मनुमजीजनत् ॥”)

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरण नपुं।

वीरणम्

समानार्थक:वीरण,वीरतर

2।4।164।1।1

स्याद्वीरणं वीरतरं मूलेऽस्योशीरमस्त्रियाम्. अभयं नलदं सेव्यममृणालं जलाशयम्.।

अवयव : वीरणमूलम्

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, तृणम्

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरण¦ वि + ईर्--ल्यु। उशीर (वेणारमूल) शब्दच॰। [Page4944-a+ 38]

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरण¦ n. (-णं) A fragrant grass, (Andropogon muricatum.) f. (-णी)
1. A side glance.
2. A deep place. E. वि a bird, ईर् to go, ल्युट् aff.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरणम् [vīraṇam], N. of a fragrant grass, Andropogon Muricatus, (the root of which is used as a refrigerant); वीरणस्तम्बके लग्नाः सर्वतः परिभक्षिते Mb.1.13.17.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

वीरण m. N. of a प्रजा-पति(father of वीरणीor असिक्नी) MBh. Hariv.

वीरण m. of a teacher Cat. (prob. w.r. for वीरणिन्)

वीरण n. a fragrant grass , Andropogon Muricatus MBh.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--a progenitor; father of असिक्नी and father-in- law of दक्ष (चाक्षुष-वि। प्।); फलकम्:F1: Br. III. 2. 5; वा. ६५. १२८; Vi. I. १३. 3.फलकम्:/F his daughter वीरिणी married चक्षुस्. फलकम्:F2: M. 4. ४०.फलकम्:/F

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

VĪRAṆA : A Prajāpati. Mention is made in Mahā- bhārata, Śānti Parva, Chapter 348, Stanza 41, that this Prajāpati learned the philosophy of purity and righte- ousness from Sanatkumāra and taught the hermit Raibhya what he had learned.


_______________________________
*2nd word in right half of page 860 (+offset) in original book.

Vedic Index of Names and Subjects

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Vīraṇa is the form in the late Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa (v. 2) of the name of the plant Vīriṇa.
==Foot Notes==