वृषल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषलः, पुं, गृञ्जनः । शूद्रः । (यथा, मनौ । ४ । १४० । “नाज्ञातेन समं गच्छेन्नैको न वृषलैः सह ॥” अस्य नामनिरुक्तिर्यथा, तत्रैव । ८ । १६ । “वृषो हि भगवान् धर्म्मस्तस्य यः कुरुते ह्यलम् । वृषलं तं विदुर्द्देवास्तस्माद्धर्म्मं न लोपयेत् ॥”) चन्द्रगुप्तराजः । वाजी । इति मेदिनी ॥ अधार्म्मिकः । इति जटाधरः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषल पुं।
शूद्रः
समानार्थक:शूद्र,अवरवर्ण,वृषल,जघन्यज
2।10।1।1।3
शूद्राश्चावरवर्णाश्च वृषलाश्च जघन्यजाः। आचण्डालात्तु सङ्कीर्णा अम्बष्ठकरणादयः॥
पत्नी : शूद्रस्यभार्या
: चित्रकारादिः, शङ्खवादकः, क्षुरिः, रजकः, शौण्डिकः, अजाजीवनः, देवपूजोपजीविनः, इन्द्रजालिकः, नटः, काथिकः, मृदङ्गवादकः, करतालिकावादकः, वेणुवादकः, वीणावादकः, पक्षीणां_हन्ता, जालेन_मृगान्बध्नः, मांसविक्रयजीविः, वेतनोपजीविः, वार्तावाहकः, भारवाहकः, नीचः, दासः, परेण_संवर्धितः, अलसः, चतुरः, चण्डालः, किरातः, शबरः, पुलिन्दः, मृगवधाजीवः, चोरः, परान्नजीवनः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषल¦ पु॰ वृष--कलच्।
१ शूद्रे
२ गृञ्जने
३ घोटके
४ चन्द्रगुप्तेनृपे च मेदि॰।
५ अधार्मिके जटा॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषल¦ m. (-लः)
1. A horse.
2. A S4udra, or man of the servile tribe.
3. The sovereign CHANDRAGUPTA.
4. Garlic.
5. A sinner, a reprobate, a wicked or unrighteous man. f. (-ली)
1. A girl twelve years old, in whom menstruation has commenced, and who is unmarried.
2. A barren woman.
3. A woman during menstruation.
4. The mother of a still-born child.
5. A woman of a low caste. E. वृष a [Page686-a+ 60] bull, or virtue, &c., and ल to take, aff. क; or वृष् to sprinkle, कलच् Una4di aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषलः [vṛṣalḥ], [वृष् कलच्]
A Śudra.
A horse.
Garlic.
A sinner, wicked or irreligious man; वृषो हि भगवान् धर्मस्तस्य यः कुरुते ह्यलम् । वृषलं तं विदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत् ॥ Ms.8.16; वृषलो गृञ्जने शूद्रे चन्द्रगुप्ते च राजनि ।
An outcast.
N. of Chandragupta (particularly used by Chaṇakya, see inter alia Mu. acts 1 and 3).
A man of one of the three highest classes who has lost his caste by the omission of prescribed duties.
A dancer.
An ox. -लम् A long pepper.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वृषल m. (fr. वृषन्)a little or contemptible man , low or mean or wicked fellow (in later language " a शूद्र") RV. etc.
वृषल m. a dancer L.
वृषल m. N. of king चन्द्र-गुप्त(who was by birth a शूद्र) Mudr.
वृषल m. a horse L.
वृषल m. an ox L.
वृषल m. a kind of garlic L.
वृषल f. See. below
वृषल n. long pepper L.
वृषल m. (fr. वृषन्)a little or contemptible man , low or mean or wicked fellow (in later language " a शूद्र") RV. etc.
वृषल m. a dancer L.
वृषल m. N. of king चन्द्र-गुप्त(who was by birth a शूद्र) Mudr.
वृषल m. a horse L.
वृषल m. an ox L.
वृषल m. a kind of garlic L.
वृषल n. long pepper L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--see शूद्र; फलकम्:F1: Br. II. ३१. ८९; III. १४. ३८.फलकम्:/F unfit for Pankti feeding. फलकम्:F2: Ib. III. १९. ३१; IV. 8. १९; वा. ७८. २९.फलकम्:/F
Vedic Index of Names and Subjects
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Vṛṣala in the dicing hymn of the Rigveda[१] denotes an ‘outcast’; the same sense appears in the Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,[२] where the touch of either a Vṛṣala or a Vṛṣalī is to be avoided.