वैतालिक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिकः, पुं, (विविघेन तालेन चरतीति । विताल + ठक् ।) बोधकरः । इत्यमरः ॥ द्वे निशान्ते बोधकारके । विविधो मङ्गलगीति- वाद्यादिकृतस्तालशब्दः तेन व्यवहरन्ति वैता- लिकाः ढघे कादिति ष्णिकः । निशान्तं निवे- दयन्तो ये नृपं बोधयन्ति जागरयन्ति ते बोध- कराः सृकुष्ट इति टः । इति भरतः ॥ (यथा, शिशुपालवधे । ५ । ६७ । “वैतालिकाः स्फुटपदप्रकटार्थमुच्चै- र्भोगावलीः कलगिरोऽवसरेषु पेठुः ॥”) खेट्टितालः । यथा, -- “वैतालिकः पुमान् खेट्टिताले बोधकरे त्रिषु ॥” इति मेदिनी ॥ हेमचन्द्रे तु पाठान्तरं यथा, -- “वैतालिकः खड्जताले मङ्गलपाठकेऽपि च ॥” वेतालसम्बन्धिनि, त्रि ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिक पुं।
प्रातर्जागरणकारिः
समानार्थक:वैतालिक,बोधकर
2।8।97।1।1
वैतालिका बोधकराश्चाक्रिका घाण्टिकार्थकाः। स्युर्मागधास्तु मगधा बन्दिनः स्तुतिपाठकाः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिक¦ त्रि॰ विविधस्तालः मङ्गलगीतादिशब्दस्तेन व्यवहरति ठक्। मङ्गलस्तुत्यादिभिः राज्ञां प्रवोधकारकेमागधादौ अमरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिक¦ m. (-कः)
1. A bard whose duty it is to awaken a chief or prince at dawn with music and song.
2. A singer out of tune.
3. One who has a demon for a familiar, the servant of a Veta4la. E. वि privative, &c., ताल tune, अण् aff., and ठक् added.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिकः [vaitālikḥ], [विविधस्तालस्तेन व्यवहरति ठक्]
A bard, minstrel.
A magician, conjurer; especially, one who is a votary of Vetāla q. v.
The servant of a Vetāla. -कम् Knowledge of one of the 64 arts.-Comp. -व्रतम् the duty of a bard.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैतालिक m. one who is possessed by a वेताल, the servant of a वेतालW.
वैतालिक m. the worshipper of a वेतालMW.
वैतालिक m. a magician , conjurer ib.
वैतालिक m. (fr. वि-ताल)a bard , panegyrist of a king (whose duty also is to proclaim the hour of day) MBh. Ka1v. etc.
वैतालिक m. = -खेड्डतालL.
वैतालिक m. one who sings out of tune (?) W. (prob. w.r. for 2. वैतानिकabove )
वैतालिक n. knowledge of one of the 64 arts BhP. Sch.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--a pupil of शाकपूर्ण. Vi. III. 4. २४.