वैशम्पायन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैशम्पायनः, पुं, (विशम्पस्य गोत्रापत्यम् । “अश्वा- दिभ्यः फञ् ।” ४ । १ । ११० । इति फञ् ।) मुनिविशेषः । यथा, -- “अथ शिष्यान् प्रजग्राह चतुरो वेदपारगान् । जैमिनिञ्च सुमन्तुञ्च वैशम्पायनमेव च ॥ पैलं तेषां चतुर्थञ्च परमं मां महामुनिः । ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः । यजुर्व्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च ॥” इति कौर्म्मे ४९ अध्यायः ॥ स च वज्रवारकः । यथा, -- “जैमिनिश्च सुमन्तुश्च वैशम्पायन एव च । पुलस्त्यः पुलहश्चैव पञ्चैते वज्रवारकाः ॥” इति पुराणम् ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैशम्पायन¦ पु॰ व्यासशिष्ये भारतवक्तरि मुनिभेदे। स चव्यासादिष्टः जनमेजयाय भारतं श्रावितवान् यथोक्तंभा॰ आ॰
१ अ॰
“जनमेजयेन पृष्टः सन् ब्राह्मणैश्च सहस्रशः। शशास शिष्यमासीनं वैशम्पायनमन्तिके। स सदस्यैः स-हासीनः श्रावयामास भारतम्। कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चो-द्यमानः पुनःपुनः”। स च यजुर्वेदे तस्य शिष्यः यथाह
“अथ शिष्यान् प्रजग्राह चतुरो वेदपारगान्। जैमि-निञ्च सुमन्तुञ्च वैशम्पायनमेव च। पैलं तेषां चतुर्थञ्चपञ्चमं मां महामुमिः। ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राहस महामुने!। यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च” कौर्मपु॰
४९ अ॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैशम्पायन¦ m. (-नः) A sage, the original teacher of the Yajur-Ve4da, and narrator of the Maha4bha4rata to JANAMBJAYA.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैशम्पायनः [vaiśampāyanḥ], N. of a celebrated pupil of Vyāsa; जनमे- जयेन पृष्टः सन् ब्राह्मणैश्च सहस्रशः । शशास शिष्यमासीनं वैशम्पायन- मन्तिके ॥ Mb. [It was he who made Yājñavalkya 'disgorge the whole of the Yajurveda he had learnt from him which was picked up by his other pupils in the form of Tittiris or partridges; and hence the Veda was called 'Taittirīya'. Vaīśampāyana was celebrated for his great skill in narrating Purāṇas, and is said to have recounted the whole of the Mahābhārata to king Janamejaya].
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैशम्पायन m. ( patr. fr. विशम्-प)N. of an ancient sage (teacher of the तैत्तिरीय-संहिता[See. ] ; in epic poetry a pupil of व्यासand also the narrator of the महा-भारतto जनम्-एजय) Gr2S. TA1r. etc. (See. IW. 371 n. 1 )
वैशम्पायन m. of an author Cat.
वैशम्पायन m. of a son of शुक-नास(transformed into a parrot) Ka1d.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a pupil of व्यास in charge of the यजुस्; was taught Nigada (Yajurveda). His pupils were Ca- रकाध्वर्युस्. याज्ञवल्क्य was one of the pupils; was also a पौराणिक. फलकम्:F1: भा. I. 4. २१; XII. 6. ५२ and ६१; XII. 7. 5. वा. ६०. १३; ६१. 5.फलकम्:/F A श्रुतऋषि, divided the Yajur Veda into ८६ parts and distributed them among his ८६ pupils; फलकम्:F2: Br. II. 1. १३; ३३. 5; ३४. १३; ३५. 8-9, २०-22.फलकम्:/F did not attend the Meru conference and ordered his pupils to take to Brahma विद्या. फलकम्:F3: वा. ६१. १४-16.फलकम्:/F
(II)--a sage who was invited for the राजसूय of युधिष्ठीर. भा. X. ७४. 8.
(III)--the sage who cursed king Jana- mejaya; questioned by शौनक for light on rituals condu- cive to realisation of one's desires. M. ५०. ५८; ९३. 1; वा. ९९. २५१.
(IV)--of भार्गव gotra. M. १९५. २४. [page३-340+ २६]
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
VAIŚAMPĀYANA :
1) General information. A prominent disciple of Vyāsa. It is mentioned in Devī Bhāgavata, Skandha 1, that the main disciples of Vyāsa were Asita, Devala, Vaiśampāyana, Sumantu, Jaimini, Paila and some others. (See under Bhārata).
2) Other details.
(i) It was Vaiśampāyana who told the story of Bhārata composed by Vyāsa, to King Janamejaya. (M.B. Ādi Parva, Chapter 1, Stanza 20).
(ii) Vaiśampāyana told Janamejaya the story of Bhārata at the instruction of Vyāsa. (M.B. Ādi Parva, Chapter 60, Verse 22).
(iii) Vaiśampāyana praised Mahābhārata and spoke of its greatness. (M.B. Ādi Parva, Chapter 62, Stanza 12).
(iv) Once Vaiśampāyana was overpowered by igno- rance, and he killed a Brahmin. It is mentioned in Mahābhārata, Anuśāsana Parva, Chapter 6, Stanza 36, that in spite of it he attained heaven.
_______________________________
*2nd word in left half of page 820 (+offset) in original book.