वैश्वदेव
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेवः, पुं, (विश्वदेवस्यायम् । विश्वदेव + अण् ।) विश्वदेवसम्बन्धिहोमादिः । यथा, -- ब्रह्मोवाच । “वैश्वदेवं प्रवक्ष्यामि होमलक्षणमुत्तमम् । पर्य्युक्षणमग्निं पर्य्युक्ष्य । क्रव्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवाय- मितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् । ओ~ पावक वैश्वानर इदमासनम् । अवनीगर्भ- संस्कृतः तेजोरूपो महाब्रह्मन्नमुहूर्त्तास्त्रिषु वैश्वानरं प्रतिबोधयामि । वैश्वानरोऽत्र उभयं प्रायातु परावतः । अग्निर्नः मुष्णतीरुपपृष्टे दिवि पृष्टोऽग्निः पृथिव्यां पृष्टो विश्वा ओषधी- राविवेश । वैश्वानरः सहसा पृष्टोऽग्निः स वोऽग्निः खं दिवा सर्व्वस्मात्तु नक्तं ओ~ प्रजापतये स्वाहा । सोमाय स्वाहा । बृहस्पतये स्वाहा । अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा । इन्द्राग्नीभ्यां स्वाहा । द्यावापृथिवीभ्यां स्वाहा । धन्वन्तरये स्वाहा । इन्द्राय स्वाहा । विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा भूः स्वाहा । भुवः स्वाहा । स्वः स्वाहा । भूर्भुव स्वः स्वाहा । देवकृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । मनुष्यकृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । पितृकृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । आत्म- कृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । एनस एनसो- ऽवयजनमसि स्वाहा । यच्चाह मे विद्वांश्चकार यच्चाविद्वांस्तस्य सर्व्वस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा । सूर्य्याय स्वाहा । प्रजापतये स्वाहा । वनस्पतये स्वाहा । अद्भ्यः स्वाहा । ओषधिवनष्पतिभ्यः स्वाहा । गृहाय स्वाहा । देहदेवताभ्यः स्वाहा । वास्तु- देवताभ्यः स्वाहा । इन्द्राय स्वाहा । इन्द्र- पुरुषेभ्यः स्वाहा । यमाय स्वाहा । यमपुरुषेभ्यः स्वाहा । वरुणाय स्वाहा । वरुणपुरुषेभ्यः स्वाहा । सोमाय स्वाहा । सोमपुरुषेभ्यः स्वाहा । ब्रह्मणे स्वाहा । ब्रह्मपुरुषेभ्यः स्वाहा । विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा । सर्व्वेभ्यो भूतेभ्यः स्वाहा । दिवारात्रिभ्यः स्वाहा । रक्षोभ्यः स्वाहा । स्वधा पितृभ्यः स्वाहा । ये भूताः प्रचरन्ति दिवा चरन्ति दिवाचरमिच्छन्तो भुवनस्य मध्ये तेभ्यो बलिं पुष्टिकामो ददामि । मयि पुष्टिं पुष्टिपतिर्ददातु । श्वचाण्डालपतित- वायसेभ्यः ।” इति गारुडे वैश्वदेवविधिः २१९ अध्यायः ॥ * ॥ तस्य प्रयोगो यथा । पूर्व्वाभि- मुखः शुचिरुपवीती कुशहस्तः कुशासनोपविष्टः कर्त्ता घृताक्तं दुग्धाक्तं तैलाक्तं जलाक्तं अन्नं आमान्नं वा फलं जलं वा जुहुयात् । यथा जले ओ~ भूः स्वाहा । ओ~ भुवः स्वाहा । ओ~ स्वः स्वाहा । ओ~ भूर्भुवः स्वः स्वाहा । ओ~ देव- कृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । ओ~ पितृ- कृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । ओ~ मनुष्य- कृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । ओ~ आत्म- कृतस्यैनसोऽवयजनमसि स्वाहा । ओ~ यद्दिवा च नक्तञ्चैनश्चकृम तस्यावयजनमसि स्वाहा । ओ~ यत् स्वपन्तश्च जाग्रतश्चैनश्चकृम तस्याव- यजनमसि स्वाहा । ओ~ यद्विद्वांसश्चाविद्बांस- श्चैनश्चकृम तस्यावयजनमसि स्वाहा । ओ~ एनसः एनसोऽवयजनमसि स्वाहा । ओ~ अग्नये स्विष्टि- कृते स्वाहा । इत्यनेन जुहुतात् । इति वैश्व- देवकर्म्म । इत्याह्रिकप्रयोगतत्त्वम् ॥ (विश्वदेव एव । स्वार्थे अण् । गणदेवताविशेषः । बन्धुभिरकृतविवादस्यैव वैश्वदेवलोकप्राप्तिः । यथा, मनौ । ४ । १८३ । “यामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवस्य बान्धवाः । सम्बन्धिनो ह्यपां लोके पृथिव्यां मातृमातुलौ ॥” विश्वदेवसम्बन्धिनि, त्रि । यथा, महाभारते । १२ । ३०१ । ८ । “आसुरान् विषयान् ज्ञात्वा वैश्वदेवांस्तथेव च ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेव¦ पु॰ विश्वेभ्यो देवेभ्यो देयो बलिः अण्। वैश्वदेवोद्देशेन दीयमाने बलौ।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेव¦ mfn. (-वः-वी-वं)
1. Sacred or dedicated to the Vis4wade4vas, offered to them, relating to them, &c.
2. Relating to all divinities. n. (-वं) Offering to all the divinities. f. (-वी) Species of the Pankti4 metre. E. विश्वदेव, and अण् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेव [vaiśvadēva], a. (-वी f.)
Belonging to the Viśvedevas, q. v.; Mb.12.31.8. -वम् [विश्वेभ्यो देवेभ्यो देयो बलिः अण्]
An offering made to the Viśvedevas.
An offering to all deities (made by presenting oblations to fire before meals). -वी The eighth day of the second half of Māgha.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेव mf( ई)n. (fr. विश्व-देव)relating or sacred to all the gods or to the विश्वेदेवाःVS. etc.
वैश्वदेव m. a partic. ग्रहor सोम-vessel VS. S3Br.
वैश्वदेव m. a partic. एका-हS3a1n3khS3r.
वैश्वदेव m. the 8th day of the 2nd half of the month माघCol.
वैश्वदेव m. a kind of metre S3rutab.
वैश्वदेव n. a partic. शस्त्रAitBr.
वैश्वदेव n. the first पर्वन्of the चातुर्मास्यTBr. S3Br.
वैश्वदेव n. (exceptionally m.) N. of a partic. religious ceremony which ought to be performed morning and evening and especially before the midday meal (it consists in homage paid to the विश्वेदेवाःfollowed by the बलि-हरणor offering of small portions of cooked food to all the gods who give the food and especially to the god of fire who cooks the food and bears the offering to heaven) A1past. Mn. etc. (See. RTL. 417 )
वैश्वदेव n. N. of partic. verses or formulas TBr. S3Br.
वैश्वदेव n. of various सामन्s A1rshBr.
वैश्वदेव n. the नक्षत्रउत्तरा-षाढा(See. under वैश्व) VarBr2S.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(II)--a मुहूर्त of the afternoon. Br. III. 3. ३९; वा. ६६. ४०.
(III)--is a homa, generally before the prin- cipal meals of the day; फलकम्:F1: Br. III. १४. 5; M. १६. ५५; १७. ६१; Vi. II. १५. 9; III. ११. ४७-57.फलकम्:/F food to वास्तु follows this; फलकम्:F2: M. २५२. १७;फलकम्:/F done in evenings also. फलकम्:F3: Vi. III. ११. १०५; १५. १६ and ५०.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
VAIŚVADEVA(M) : A sacrifice. It is mentioned in Devī Bhāgavata, Skandha 11, that a brahmin should perform this sacrifice to protect himself from hurts caused by oven, threshing stone, axe, cutting knife, and other weapons. This sacrifice could be performed in a cavity for kindling fire on the floor besmeared with cowdung and mud. It should not be done in an ordinary oven meant for cooking, in iron oven, in earthernware or on ordinary floor. As all the deities are having faces of fire, the sacrificial fire should not be kindled by fanning the flame with hand, winnow, hide of black antelope or cloth. By fanning the flame with cloth, the sacrificer will contract disease; by winnowing he would sustain loss of wealth; and death, by fanning with hand. Plums, fruits, roots, curd, ghee etc. could be used as burnt offerings. When these are not avail- able, firewood, roots of herbs, grass etc. could be used instead. Things to be offered as burnt-offerings should be purified, first by sprinkling ghee on them. In the absence of ghee, milk, curd and water may be used. Using things which are unfit as burnt-offerings will invite bad results.
In Vaiśvadeva-sacrifice, half-burnt firewood used in cooking, should never be used. So also salts of any kind. After finishing Vaiśvadeva, Gogrāsa (giving rice to cow) also should be done.
_______________________________
*6th word in left half of page 820 (+offset) in original book.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
वैश्वदेव पु.
एक सोम-आहुति का नाम (इसे शुक्र-पात्र में लिया जाता है), आप.श्रौ.सू. 12.28.4; बौ.श्रौ.सू. 7.17; चातुर्मास्य के प्रथम पर्व का नाम; वैश्वदेव-संज्ञक शस्त्र का पाठ तृतीय सवन में किया जाता है, का.श्रौ.सू. 5.1-2; श्रौ.को. (सं.) II.439।