व्यतिकर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्यतिकरः, पुं, (वि + अति + कृ + अप् ।) व्यसनम् । (यथा, कथासरित्सागरे । ७४ । ८९ । “अस्मिन् व्यतिकरे वृत्ते शत्रुतामेव ते गतः ॥”) व्यतिषङ्गः । इति मेदिनी ॥ (विनाशः । यथा, भागवते । १ । ७ । ३२ । “प्रजोपद्रवमालक्ष्य लोकव्यतिकरञ्च तम् । मतञ्च वासुदेवस्य संजहारार्ज्जुनो द्वयम् ॥” मिश्रणम् । यथा, माघे । ४ । ५३ । “अन्योन्यव्यतिकरचारुभिर्विचित्रै- रत्रस्यन्नवमणिजन्मभिर्मयूखैः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्यतिकर¦ पु॰ वि + अति--कॄ--अप्। व्यतिसम्बन्धे
२ व्यसमे च मेदि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्यतिकर¦ mfn. (-रः-रा-रं) Reciprocal, acting on or with one another.
2. Pervading, who or what spreads through or over.
3. Contiguous to, in contact with (-रः)
1. Misfortune, calamity.
2. Reciprocity, reciprocal action or relation
3. Reverse.
4. Contact, contiguity. [Page694-b+ 60]
5. Opportunity.
6. An occurrence, an incident.
7. Mixing together. E. वि and अति before कृ to make, to do, aff. अप् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्यतिकर [vyatikara], a.
Reciprocal.
Spreading, pervading.
Contiguous, near.
रः Mixture, intermixture, mixing, blending together; तीर्थे तोयव्यतिकरभवे जह्नुकन्या- सरय्वोः R.8.95; व्यतिकर इव भीमस्तामसो वैद्युतश्च U.5.13; Māl.9.52; Bhāg.11.1.34.
Contact, union, combination; रुद्रेणेदमुमाकृतव्यतिकरे स्वाङ्गे विभक्तं द्विधा M.1.4; Māl.7; Śi.4.53;7.28.
Striking against; कठोरास्थि- ग्रन्थिव्यतिकररणत्कारमुखरः Māl.5.34.
Obstruction; मार्गाचलव्यतिकराकुलितेव सिन्धुः Ku.5.85.
An incident, occurrence, affair, a thing, matter; एवंविधे व्यतिकरे 'such being the case'.
An opportunity.
Misfortune, calamity.
Mutual relation, reciprocity.
Exchange, interchange; सो$यं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टान् Bhāg.4.1. 57.
Alternation.
Provocation (क्षोभ); कालाद्गुण व्यतिकरः परिणामः स्वभावतः Bhāg.2.5.22.
Destruction; प्रजोपप्लवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् Bhāg.1.7.32.
Spreading, pervading; Bhāg.5.3.4.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर mfn. acting reciprocally , reciprocal W.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. reciprocity , reciprocal action or relation ib.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. contact , contiguity , union( ifc. = joined with , spreading through or over , pervading) MBh. Ka1v. etc.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. ( ifc. )taking to , accomplishing , performing Amar. Das3. Ra1jat.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. incident , opportunity Nalac.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. reverse , misfortune , calamity , accident , fatality Hcar. Pan5cat. Katha1s.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. destruction , end BhP.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. mixing or blending together , mixture MBh. BhP.
व्यतिकर/ व्य्-अतिकर m. a confusing (or striking) resemblance Ja1takam.