व्युत्थान
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थानम्, क्ली, (वि + उत् + स्था + ल्युट् ।) स्वातन्त्र्य- कृत्यम् । विरोधाचरणम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, महाभारते । १४ । २९ । १६ । “एवं ते द्रविडाभीरा पुण्ड्राश्च शवरैः सह । वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात् क्षत्त्रधर्म्मिणः ॥”) प्रतिरोधनम् । समाधिपारणम् । इति हेम- चन्द्रः ॥ नृत्यभेदः । इति शब्दरत्नावली ॥ विशेषेणोत्थानञ्च ॥ (चित्तस्यावस्थाविशषः । इति पातञ्जलदर्शनम् ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थान नपुं।
प्रतिरोधः
समानार्थक:व्युत्थान
3।3।118।2।1
उत्थानं पौरुषे तन्त्रे सन्निविष्टोद्गमेऽपि च। व्युत्थानं प्रतिरोधे च विरोधाचरणेऽपि च॥
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
व्युत्थान नपुं।
विरोधाचरणम्
समानार्थक:व्युत्थान
3।3।118।2।1
उत्थानं पौरुषे तन्त्रे सन्निविष्टोद्गमेऽपि च। व्युत्थानं प्रतिरोधे च विरोधाचरणेऽपि च॥
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थान¦ न॰ वि + उद् + स्था--ल्युट्।
१ विराधकरणे
२ स्वाति-न्त्र्यकरणे मेदि॰
३ प्रतिरोधने
४ योगशास्त्वाक्ते समाध्यव-स्थाप्रच्यवे हेमच॰
५ नृत्यभेदे शब्दच॰।
६ विशेषेण उत्थानेच। वि + उद् + स्था--क्तिन्। व्युत्थितिरप्यत्र स्त्री।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थान¦ n. (-नं)
1. Independance, following one's own inclination.
2. Opposition, contradiction, doing that which is prohibited.
3. Obstruction, prohibition, hindering or opposing any one.
4. Contempt.
5. Completion of religious contemplation, the end of a period of abstraction. E. वि, उद् before स्था to stay or be, aff. ल्युट् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थानम् [vyutthānam] व्युत्थितिः [vyutthitiḥ], व्युत्थितिः f.
Great activity.
Rising up against, opposition, obstruction.
Independent action, following one's own bent of mind; व्युत्थानं च विकाङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रतिलोभ्यते Mb.12.111.43.
The completion of religious abstraction or abstract meditation (in Yoga phil.).
A kind of dance.
Causing (an elephant) to rise; यावच्चक्रे नाञ्जनं बोधनाय व्युत्थानज्ञो हस्तिचारी मदस्य Śi.18.26.
Contradicting.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. rising up , awakening (a partic. stage in योग) Veda1ntas.
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. yielding , giving way (in अ-व्य्) MBh.
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. swerving from the right course , neglect of duties ib.
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. opposition L.
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. independent action L.
व्युत्थान/ व्य्-उत्थान n. a kind of dancing or gesticulation MW.