शङ्खक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शङ्खकम्, क्ली, बलयः । इति मेदिनी ॥
शङ्खकः, पुं, क्ली, (शङ्ख + स्वार्थे कन् ।) कम्बुः । शिरोरोगे, पुं । इति मेदिनी ॥ तस्य लक्षणादि यथा, -- शङ्खकमाह । “पित्तरक्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः । तीव्ररुद्गाहरागं हि शोथं कुर्व्वन्ति दारुणम् ॥ स शिरो विषवद्बेगान्निरुध्याशु गलं तथा । त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः । त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्येयस्य कारयेत् ॥” पित्तरक्तानिलाः अत्र कफोऽपि योज्यः । कृतानुतापः कफपित्तरक्तैरिति सुश्रुतवचनात् । विमूर्च्छिताः प्रवृद्धाः । त्रिरात्रात् त्रिरात्रमध्ये मारयति । इति भावप्रकाशः ॥ अस्य चिकित्सा शिरोरोगशब्दे द्रष्टव्या ॥ (ललाटास्थि । यथा, याज्ञवल्क्यः । ३ । ९० । “द्बौ शङ्खकौ कपालानि चत्रारि शिरसस्तथा । ऊरः सप्तदशास्थीनि पुरुषस्थास्थिसंग्रहः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शङ्खक¦ न॰ शङ्गस्य विकारः वुन्।
१ शङ्खजाते वलयाकारेपदार्थे मेदिनि॰
२ शिरोरोगे पु॰ तस्य लक्षणादि यथा
“पित्तरक्तानिलादुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः। तीव्ररुग्दाहरोगं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम्। सशिरो-विषवद्वेगान्निरुध्याशु गलं तथा। त्रिरात्राज्जी-वितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः। त्र्यहाज्जोवि-तभैषज्यं प्रत्याख्येयस्य कारयेत्”। पित्तरक्तानिलाइत्यत्र कफोऽपि योज्यः
“कृतानुतापः कफपित्तरक्तै-रिति” सुश्रुतवचनात्। विमूर्च्छिताः प्रवृद्धाः त्रिरात्रात्त्रिरात्रमध्ये मारयति” भावप्र॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शङ्खक¦ n. (-कं) A bracelet, (often made of the conch-shell.) mn. (-कः-कं)
1. The conch-shell.
2. Pain and heat with a puffiness in the tem- ples and forehead.
3. The temples. E. कन् or वुन् added to the last.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शङ्खकः [śaṅkhakḥ] कम् [kam], कम् A conch-shell.
कः A disease of the head.
The temporal bone. -कम् A bracelet (made of conch-shell); प्रचलत्कलापिकलशङ्खकस्वना Śi.13.41. शङ्खनकः, (-खः) A small conch or shell.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शङ्खक mn. the conch-shell (also worn as a bracelet) MBh.
शङ्खक m. the temporal bone , forehead Ya1jn5.
शङ्खक m. disease of the head (pain in the forehead with heat and puffiness of the temples) Sus3r. S3a1rn3gS.
शङ्खक m. (with जैनs) one of the 9 treasures L.
शङ्खक n. a bracelet(See. above ) W.