शतरूपा
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शतरूपा, स्त्री, (शतं रूपाणि अस्याः ।) ब्रह्मणः कन्या पत्नी च । यथा, -- “एवन्तत्त्वात्मकं कृत्वा जगद्वेधास्त्वजीजनत् । सावित्रीं लोकसिद्ध्यर्थं हृदि कृत्वा समास्थितः ॥ ततः संजपतस्तस्य भित्त्वा देहमकल्मषम् । स्त्रीरूपमर्द्धमकरोदर्द्धं पुरुषरूपवत् ॥ शतरूपा च सा ख्याता सावित्री च निगद्यते । सरस्वत्यथ गायत्त्री ब्रह्माणी च परन्तप ॥ दृष्ट्वा तां व्यथितस्तावत् कामवाणार्दितो विभुः । उपयेमे स विश्वात्मा शतरूपामनिन्दिताम् ॥ ततः कालेन महता ततः पुत्त्रोऽभवन्मनुः । स्वायम्भुव इति ख्यातः स विराडिति नः श्रुतम् ॥” इति मात्स्ये ३ अध्यायः ॥ (विष्णुपुराणमते इयं स्वायम्भुवमनोः पत्नी । यथा, तत्रैव । १ । ७ । १४ -- १६ । “ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्व्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । आत्मानमेव कृतवान् प्रजापाल्ये मनुं द्विज ॥ शतरूपां तु तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ॥ तस्माच्च पुरुषात् देवी शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञितम् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शतरूपा¦ स्त्री शत रूपाण्यस्याः।
१ व्रह्मणः पत्न्यां
२ तत्कन्यायांसावित्र्यां च
“ततः संजपतस्तस्य भित्त्वा देहमकल्मषम्। स्त्रारूपमर्द्धमकरोदर्द्धं पुरुषरूपवत्। शतरूपा च साख्याता सावित्री च निगद्यते। सरस्वत्यथ गायत्री व्र-ह्माणी च परन्तप। दृष्ट्वा तां व्यथितस्तावत् कामवाणा-र्दितो विभुः। उपयेमे स विश्वात्मा शतरूपामनिन्दिताम्। ततः कालेन महता ततः पुत्रोऽभवन्मनुः। खायम्भुवइति ख्यातः स विराडिति नः श्रुतम्” मात्स्ये
३ अ॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शतरूपा¦ f. (-पा)
1. Name of the wife of BRAHMA
4.
2. An epithet of SA4VITRI, the daughter of BRAHMA
4.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शतरूपा/ शत--रूपा f. N. of the daughter and wife of ब्रह्मा(her incestuous intercourse with her father produced मनुस्वायम्भुव, but some पुराणs make शत-रूपाthe wife not mother of the first मनु) Hariv. Br2A1rUp. Sch. Pur.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--the female half of ब्रह्मा's body--spread over all the worlds; performed austerities for a lakh of years and became queen of स्वायम्भुव Manu as Rati; gave mar- riage presents to her daughter देवहूती; mother of three daughters, फलकम्:F1: भा. III. १२. ५४; २१. २६; २२. २३; IV. 1. 1; 8. 7; VIII. 1. 7; XI. १६. २५; वा. १०. 8-१३; ५७. ५७; Br. II. 9. १५ and ३३.फलकम्:/F and of sons Priyavrata and उत्तानपाद; फलकम्:F2: Ib. II. 1. ५७; II. २९. ६२-3.फलकम्:/F a tapas- विनी. फलकम्:F3: Vi I. 7. १७.फलकम्:/F
(II)--daughter of ब्रह्मा whom the father married and brought forth स्वायम्भुव Manu; other sons, seven in number. M. 3. ३१, ४३; 4. २४-5.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ŚATARŪPĀ : Wife of Svāyambhuva Manu, who took his sister Śatarūpā herself as his wife. The couple had two sons called Priyavrata a?n?d Uttānapāda and two daughters Prasūti and Ākūti. Prasūti was married to Dakṣaprajāpati and Ākūti to Ruciprajāpati. (Viṣṇu Purāṇa, Part I, Chapter 7).
_______________________________
*1st word in left half of page 702 (+offset) in original book.