शिखण्डक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डकः, पुं, (शिखण्ड इव । कन् ।) काक- पक्षः । इत्यमरः । जुल्पी इति भाषा । “द्बे क्षत्त्रियकुमाराणां शिखात्रये । उक्तञ्च । ‘बालानाञ्च शिरः कार्य्यं त्रिंशिखं मुण्डमेव चेति ।’ शिखापञ्चके इत्यन्ये । सामान्येन चूडाया- मित्यन्ये । काकपक्षाकारत्वात् काकपक्षः । शिरसि खण्डते शिखण्डकः मनीषादिः ताल- व्यादिः । शिखण्डे तु शिखावर्हे इति तालव्यादौ रभसः । शिखाण्डकश्च । शिखण्डकशिखाण्डका- विति वाचस्ततिः ।” इति तट्टीकायां भरतः ॥ (यथा, रघुः । ११ । ५ । “तौ पितुर्नयनजेन वारिणा किञ्चिदुक्षितशिखण्डकावुभौ । धन्विनौ तमृषिमन्वगच्छतां पौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ ॥”) मयूरपुच्छे, क्ली च ॥ इति शब्दरत्नावली ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डक पुं।
शिखा
समानार्थक:काकपक्ष,शिखण्डक
2।6।96।2।3
तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमलकाश्चूर्णकुन्तलाः। ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः॥
पदार्थ-विभागः : अवयवः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डक¦ पु॰ शिखण्ड इव कन्।
१ काकपक्षे अमरः। (काणजुल्पी) स्त्रीत्वमपि तत्र। सा च
२ चूडायाञ्चहेमच॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डक¦ m. (-कः)
1. Locks of hair left at the time of tonsure; three or five locks left in children in general, or especially those of the military class, in which latter case, the hair is left in a semicir- cular patch on each side of the head, covering rather more than the temporal bones, and following much the same outline: see काकपक्ष।
2. The crest or lock of hair left on the crown of the head.
3. A peacock's tail. E. शिखा a crest, अण्ड an egg, and कन् pleonasm, or aff. of comparison; also शिखाण्डक and शिखण्ड |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डकः [śikhaṇḍakḥ], [शिखण्ड इव-कन्]
A lock of hair left on the crown of the head at tonsure.
Locks or tufts of hair left on the sides of the head; (these are three or five in the case of the Kṣatriyas); कुवलयदलश्यामस्निग्धः शिखण्डकमण्डनः U.4.19.
A crest, tuft, plume.
A peacock's tail.
The fleshy part of the body below the buttocks.
(With Śaivas) One who attains a particular degree of emancipation; also शिखण्डिक.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिखण्डक m. a tuft or lock of hair(= शिखण्ड) Ka1lid.
शिखण्डक m. three or five locks left on the side of the head ( esp. in men of the military class = काकपक्षSee. ) W.
शिखण्डक m. a curl or ringlet MW.
शिखण्डक m. a peacock's tail Gi1t.
शिखण्डक m. du. ( accord. to Sch. n. )the fleshy parts of the body below the buttocks TS.
शिखण्डक m. (with mystic शैवs) one who attains a partic. degree of emancipation Hcat.