शिखण्डकः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

शिखण्डकः, पुं, (शिखण्ड इव । कन् ।) काक- पक्षः । इत्यमरः । जुल्पी इति भाषा । “द्बे क्षत्त्रियकुमाराणां शिखात्रये । उक्तञ्च । ‘बालानाञ्च शिरः कार्य्यं त्रिंशिखं मुण्डमेव चेति ।’ शिखापञ्चके इत्यन्ये । सामान्येन चूडाया- मित्यन्ये । काकपक्षाकारत्वात् काकपक्षः । शिरसि खण्डते शिखण्डकः मनीषादिः ताल- व्यादिः । शिखण्डे तु शिखावर्हे इति तालव्यादौ रभसः । शिखाण्डकश्च । शिखण्डकशिखाण्डका- विति वाचस्ततिः ।” इति तट्टीकायां भरतः ॥ (यथा, रघुः । ११ । ५ । “तौ पितुर्नयनजेन वारिणा किञ्चिदुक्षितशिखण्डकावुभौ । धन्विनौ तमृषिमन्वगच्छतां पौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ ॥”) मयूरपुच्छे, क्ली च ॥ इति शब्दरत्नावली ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

शिखण्डकः [śikhaṇḍakḥ], [शिखण्ड इव-कन्]

A lock of hair left on the crown of the head at tonsure.

Locks or tufts of hair left on the sides of the head; (these are three or five in the case of the Kṣatriyas); कुवलयदलश्यामस्निग्धः शिखण्डकमण्डनः U.4.19.

A crest, tuft, plume.

A peacock's tail.

The fleshy part of the body below the buttocks.

(With Śaivas) One who attains a particular degree of emancipation; also शिखण्डिक.