शिवा
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिवा, स्त्री, (शिव + टाप् ।) दुर्गा । मुक्तिः । यथा, -- “शिवा मुक्तिः समाख्याता योगिनां मोक्ष- गामिनी । शिवाय यां जपेद्देवीं शिवा लोके ततः स्मृता ॥” इति देवीपुराणे ४५ अध्यायः ॥ अपि च । “शिवा कल्पाणरूपा च शिवदा च शिवप्रिया । प्रिये दातरि चाशब्दः शिवा तेन प्रकीर्त्तिता ॥” इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ५४ अध्यायः ॥ गृहीत्वा शापं दत्त्वा च शिवा रोदिति निर्जने ॥ एकया भुज्यते यत्र शिवया देव भैरव । तत्रैव सर्व्व शक्तीनां प्रीतिः परमदुर्लभा ॥ पशुशक्तिः पक्षिशक्तिर्नरशक्तिर्यथाक्रमात् । पूजनात् द्विगुणं कर्म्म मङ्गलं साधयेत्ततः ॥ तेन सर्व्वप्रयत्नेन कर्त्तव्यं पूजनं महत् । राजादिभयमापन्ने देशान्तरभयादिके ॥ शुभाशुभानि कर्म्माणि विचिन्त्य बलिमाहरेत् । गृह्ण देवि महाभागे शिवे कालाग्निरूपिणि ॥ शुभाशुभफलं व्यक्तं ब्रूहि गृह्ण बलिं तव । एवमुच्चार्य्य दातव्यो बलिः कुलजनप्रियः ॥ यदि नो भुज्यते वत्स तदा नैव शुभं भवेत् । शुभं यदि भवेत्तत्र भुज्यते तदशेषतः । एवं ज्ञात्वा महादेव शान्तिस्वस्त्ययनं चरेत् ॥” इति तन्त्रसारः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिवा स्त्री।
पार्वती
समानार्थक:उमा,कात्यायनी,गौरी,काली,हैमवती,ईश्वरी,शिवा,भवानी,रुद्राणी,शर्वाणी,सर्वमङ्गला,अपर्णा,पार्वती,दुर्गा,मृडानी,चण्डिका,अम्बिका,आर्या,दाक्षायणी,गिरिजा,मेनकात्मजा,वृषाकपायी
1।1।37।1।1
शिवा भवानी रुद्राणी शर्वाणी सर्वमङ्गला। अपर्णा पार्वती दुर्गा मृडानी चण्डिकाम्बिका। आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा॥
पति : शिवः
जनक : हिमवान्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, आत्मा, देवता
शिवा स्त्री।
शमीवृक्षः
समानार्थक:शमी,सक्तुफला,शिवा
2।4।52।1।4
अल्पा शमी शमीरः स्याच्छमीसक्तुफला शिवा। पिण्डीतको मरुबकः श्वसनः करहाटकः॥
: अल्पशमी
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
शिवा स्त्री।
हरीतकी
समानार्थक:अभया,अव्यथा,पथ्या,कायस्था,पूतना,अमृता,हरीतकी,हैमवती,चेतकी,श्रेयसी,शिवा
2।4।59।2।5
अभया त्वव्यथा पथ्या कायस्था पूतनामृता॥ हरीतकी हैमवती चेतकी श्रेयसी शिवा।
अवयव : हरीतक्याः_फलम्
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
शिवा स्त्री।
भूम्यामलकी
समानार्थक:वितुन्नक,झटा,अमला,अज्झटा,ताली,शिवा,तामलकी
2।4।127।1।5
झटामलाज्झटा ताली शिवा तामलकीति च। प्रपौण्डरीकं पौण्डर्यमथ तुन्नः कुबेरकः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, ओषधिः
शिवा स्त्री।
जम्भूकः
समानार्थक:शिवा,भूरिमाय,गोमायु,मृगधूर्तक,शृगाल,वञ्चक,क्रोष्टु,फेरु,फेरव,जम्बुक,शालावृक
2।5।5।1।1
स्त्रियां शिवा भूरिमायगोमायुमृगधूर्तकाः। शृगालवञ्चकक्रोष्टुफेरुफेरवजम्बुकाः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्येतरः, जन्तुः, स्तनपायी
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिवा¦ स्त्री शी--वन् नि॰।
१ मङ्गलवत्यां स्त्रियां
२ दुर्गायां
“शिवा मुक्तिः समाख्याता योगिनां मोक्षदायिनी। शिवायै यां यजेद्देवीं शिवा लोके ततः स्मृता” देवीपु॰
४५ अ॰।
३ मुक्तौ
४ शृगाले
५ हरीतक्यां
६ शमीवृक्षे
७ ता-मलक्याम् अमरः।
८ आमलक्यां मेदि॰।
९ हरिद्रायां
१० दूर्वायां
११ गोरचनायाञ्च राजनि॰
१२ शृगाल्याम्अमरः।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिवा [śivā], 1 N. of Pārvatī.
A jackal (in general); जहासि निद्रामशिवैः शिवारुतैः Ki.1.38; हरेरद्य द्वारे शिव शिव शिवानां कलकलः Bv.1.32; R.7.5;11.61;12.39.
A fortunate woman.
Final beatitude.
The Śamī tree.
The yellow myrobalan.
Dūrvā grass.
A kind of yellow pigment.
Turmeric. -Comp. -अरातिः a dog. -प्रियः a goat. -फला the Śamī tree.-रुतम् the howling of a jackal (a bad omen). -विद्या divination by the cries of jackals; Buddh.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शिवा f. शिव's wife (also शिवी)See. शिवाbelow
शिवा f. the energy of शिवpersonified as his wife (known as दुर्गा, पार्वतीetc. ) Inscr. Ka1v. Katha1s. Pur.
शिवा f. final emancipation(= मुक्ति) Pur.
शिवा f. a euphemistic N. of a jackal (generally regarded as an animal of bad omen) Gr2S. Baudh. MBh. etc.
शिवा f. N. of various plants( accord. to L. " Prosopis Spicigera or Mimosa Suma ; Terminalia Chebula or Citrina , Emblica Offcinalis ; Jasminum Auriculatum ; turmeric ; दूर्वाgrass etc. ")
शिवा f. the root of Piper longum L.
शिवा f. a kind of yellow pigment(= गो-रोचना) L.
शिवा f. a kind of metre L.
शिवा f. (in music) a partic. श्रुतिSam2gi1t.
शिवा f. N. of the wife of अनिलMBh.
शिवा f. of the wife of अङ्गिरस्ib.
शिवा f. of a Brahman woman ib.
शिवा f. of the mother of नेमि(the 22nd अर्हत्of the present अवसर्पिणी) L.
शिवा f. of the mother of रुद्र-भट्टCat.
शिवा f. of a river MBh. Hariv. (In the following comp. not always , distinguishable from शिवm. or n. )
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a wife of ईशान, the son of Manojava. Br. II. १०. ७८; वा. २७. ५२.
(II)--a R. in कुशद्वीप. Br. II. १९. ६१; Vi. II. 4. ४३.
(III)--a daughter of Hari and (खशा-वा। प्।) the wife of Anila: (Anala-म्। प्।) a Vasu. Br. III. 3. २६. M. 5. २५; वा. ६६. २५; ६९. १७०.
(IV)--a daughter of खश and a राक्षसी; of शै- veya clan. Br. III. 7. १३८.
(V)--a शक्ति. Br. IV. ४४. ७५.
(VI)--a mind-born mother. M. १७९. १०.
(VII)--a consort of वायु. Vi. I. 8. 8; १५. ११४.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Śivā : f.: Name of a river.
Listed by Saṁjaya among the rivers of the Bhāratavarṣa; people used its water for drinking 6. 10. 24, 13 (for other details see Atikṛṣṇā ).
_______________________________
*2nd word in left half of page p457_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Śivā : f.: Name of a river.
Listed by Saṁjaya among the rivers of the Bhāratavarṣa; people used its water for drinking 6. 10. 24, 13 (for other details see Atikṛṣṇā ).
_______________________________
*2nd word in left half of page p457_mci (+offset) in original book.