शुम्भ
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शुम्भः, पुं, दानवविशेषः । स तु गवेष्ठीपुत्त्रः प्रह्णादपौत्त्रः अम्बिकया हतश्च । यथा, -- “विरोचनस्तु प्राह्लादिः पञ्च तस्यानुजाः स्मृताः गवेष्ठी कालनेमिश्च जम्भो वास्कल एव च ॥ शम्भुः श्रेष्ठोऽनुजस्तेषां पुत्त्रानेषामतः शृणु । शुम्भश्चैव निशुम्भश्च विश्वक्सेनो महौजसः । गवेष्ठिनः सुता ह्येते जम्भस्य सुतदुन्दुभिः ॥” इत्याद्ये वह्रिपुराणे कस्यपीयप्रजासर्गाध्यायः ॥ अन्यच्च । पुलस्त्य उवाच । कश्यपस्य दनुर्न्नाम भार्य्यासीत् द्विजसत्तम । तस्यास्तु द्वौ सुतावास्तां सहस्राक्षाद्वलाधिकौ ॥ ज्येष्ठः शुम्भ इति ख्यातो निशुन्भश्चापरोऽसुरः ॥” इति वामनपुराणे ५२ अध्यायः ॥ अपरञ्च । ऋषिरुवाच । “निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम् । हन्यमानं बलञ्चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः ॥ बलावलेपदुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्व्वमावह ।” इत्यादि ॥ “स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अभ्याधवत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥ तमायान्तं ततो देवी सर्व्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि । स गतासुः पपातोर्व्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः ॥” इति मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्मे शुम्भवधः १० अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शुम्भ¦ पु॰ शुन्भ--अच्। दानवभेदे। शुम्भश्च प्रह्लादपुत्र-विरोचनात्मजगवेष्ठिनः पुत्रः एकः
“विरोचनश्च प्रा-ह्लादिः पञ्च तस्यानुजाः स्मृताः। गवेष्ठी कालनेमिश्चजम्भो वास्कल एव च। शुम्भश्चैव निशुम्भश्च विष्वव्सेनो महौजसः। गवेष्ठिनः सुता ह्येते” वह्निपु॰। अप-रश्च
“कश्यपस्य दनुर्नाम भार्य्यासीत् द्विजसत्तम!। तस्यास्तु द्वौ सुतावास्तां सहस्राक्षाद्बलाधिकौ। ज्येष्ठःशुम्भ इति ख्यातो निशुम्भश्चापरोऽसुरः” वामनपु॰। देवीमाहा॰ अपरोऽपि देव्या निहतः। तदन्योऽपि तत्रैव
१२ अ॰
“शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुपत्स्येते महासुरौ। ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी” इत्युक्तः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शुम्भ¦ m. (-म्भः) An Asura or demon slain by DURGA
4.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शुम्भः [śumbhḥ], N. of a demon killed by Durgā. -Comp. -घातिनी, -मर्दिनी an epithet of Durgā.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शुम्भ m. N. of an असुरor demon (slain by दुर्गा; he was the son of गवेष्ठिन्and grandson of प्रह्लाद) Hariv. R. Pur.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a commander of तारक's force; had the sheep for his riding animal; फलकम्:F1: M. १४८, ४३, ५५; १५१. 5.फलकम्:/F threw darts on जनार्दन; a Citrayodhi against जनार्दन who threw भुसुण्डि at him [page३-453+ ३१] and his goat and said “you are to be killed by a girl; get away;” फलकम्:F2: Ib. १५०. २२४; १५२. २५-52; २४५. ३२.फलकम्:/F killed by दुर्गा; फलकम्:F3: Br. IV. २९. ७६.फलकम्:/F killed by योगनिद्रा. फलकम्:F4: Vi. V. 1. ८२.फलकम्:/F
(II)--a son of गनेष्ठि. वा. ६७. ७७.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ŚUMBHA : An asura. (See under Niśumbha).
_______________________________
*9th word in right half of page 763 (+offset) in original book.