शुम्भः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

शुम्भः, पुं, दानवविशेषः । स तु गवेष्ठीपुत्त्रः प्रह्णादपौत्त्रः अम्बिकया हतश्च । यथा, -- “विरोचनस्तु प्राह्लादिः पञ्च तस्यानुजाः स्मृताः गवेष्ठी कालनेमिश्च जम्भो वास्कल एव च ॥ शम्भुः श्रेष्ठोऽनुजस्तेषां पुत्त्रानेषामतः शृणु । शुम्भश्चैव निशुम्भश्च विश्वक्सेनो महौजसः । गवेष्ठिनः सुता ह्येते जम्भस्य सुतदुन्दुभिः ॥” इत्याद्ये वह्रिपुराणे कस्यपीयप्रजासर्गाध्यायः ॥ अन्यच्च । पुलस्त्य उवाच । कश्यपस्य दनुर्न्नाम भार्य्यासीत् द्विजसत्तम । तस्यास्तु द्वौ सुतावास्तां सहस्राक्षाद्वलाधिकौ ॥ ज्येष्ठः शुम्भ इति ख्यातो निशुन्भश्चापरोऽसुरः ॥” इति वामनपुराणे ५२ अध्यायः ॥ अपरञ्च । ऋषिरुवाच । “निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम् । हन्यमानं बलञ्चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः ॥ बलावलेपदुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्व्वमावह ।” इत्यादि ॥ “स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अभ्याधवत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥ तमायान्तं ततो देवी सर्व्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि । स गतासुः पपातोर्व्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः ॥” इति मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्मे शुम्भवधः १० अध्यायः ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

शुम्भः [śumbhḥ], N. of a demon killed by Durgā. -Comp. -घातिनी, -मर्दिनी an epithet of Durgā.